Społeczność
blog.ekologia.pl   Blogerzy   Asiunia   Ekologia roslin
0

Ekologia roslin

Ekologia zajmuje się zależnością oranizmu od środowiska i zależnościami między organizmami, oraz przystosowaniem się organizmów do warunków środowiska.
Ekologia populacyjna bada zmiany liczebości, mechanizmy zmiany liczebności, czynniki kształtujące rozmieszczenie organizmów w przestrzeni, przystosowanie do zmiennych środowiska, genetyczna strukturę populacji. Genetyka ma duże znaczenie, sa organizmy o róznych sposobach rozmnażania. Roslinym mają podział ze względu na typ  wzrostu, sa aklonalne (monoklonalne) i klonalne (poliklonalne), aklonalne tworzą jeden pęd nadziemny - unitarny typ wzrostu, rosl.ina rosnie na wysokość, nie powiela liczby pedów. Maja generatywną reprodukcję, nie wytwarzają organów rozmnażania wegetatywnego, są jednoroczne lub dwuletnie, wyjątkiem są  drzewa, niektóre żyją kilkaset lat. Niecierpek drobnokwiatowy Impatiens partiflora jest jednoroczny, jodła Abies sp. jest wieloletnia. klonalne są wielopędowe - iteratywny typ wzrostu, mają oba sposoby rozmnażanbia, generatywny i wegetatywny. Są długowieczne, mają duże zdolności do rozprzestrzeniania się i kolonizowania nowej przestrzeni. Są wielopędowe, mają wiele jednostek nadziemnych, łaczą je organy podziemne np. korzenie u ryzofitów, rozłogi, łodygi, kłącza, cebule u kaulofitów. U sasanki zwyczajnej Pulsatilla vulgaris korzenie łączą kilka pędów nadziemnych, pędy mają liście, rozrastają się. korzenie się rozrastają jest korzeń główny, dzilei się na potomne, to reprodukcja wegetatywna, sasanka to ryzofit. Kaulofity maja bulwy np. kokorycz pełna Corydalys solida, z bulwy rosnie jeden pęd, tworzą się bulwy potomne, stara zanika, nowe przejmują jej funkcje. Sa gatunki robiące kłącza z krótkimi międzywięźlami to np. kosaciec syberyjski Iris sibirica, sa przyrosty, jest zwarta kępa, krótkie międzywięźla i gatunki z długimi np. konwalia majowa Convallaria majalis, długie mięzywięźla, podział kłączy, daje nowego osobnika. Śnieżyczk aprzebisnieg Galanthus nivalis ma cebule, poziomka Fragaria vesca robi rozłogi, są one nad lub pod powierzchnią. Uszkodzenie daje nowe osobniki. Klonalne maja iteratywny typ wzrostu, są 3 procesy, rozrastanie, obumieranie i odnawianie. Trwaja one cały czas życia rosliny. Rozrastanie to pomnażanie jednostek naziemnych i powiększanie organów podziemnych, rośnie areał osobniczy, osobniki pomnażają swoje organy, najstarsze pędy i organy podziemne obumierają. Osobnik się starzeje i dzieli na wiele jednostek potomnych o tym samym genotypie. Powstaja klony. Odnawianie polega na zastępowaniu starych fragmentów nowymi. roślina długo jest w jednym miejscu. Nie znamy wieku tej rosliny, znamy wiek środowiska. Reprodukcja wegetatywna to 2 sposoby: odłączanie fragmentów osobnika, belwek, organów lub komórek i stopniowe rozrastanie osobnika i jego podział. Odłączanie rozmnóżek jest np. u Lantana dundifera. Rozmnażanie może być przez rozrastanie i podział osobnika, najstarsze organy pekają i powstają nowe osobniki potomne. Długowiecznośc takich roslin, osobniki żyją dlugo w jednym miejscu, można określić ich wiek, łatwiej określić wiek pojedynczego pędu, mogąś żyć rok. Populacja widłaka spłaszczonego Diphasiastrum complanatum ma 850 lat, zajmuje powierzchnię 250 m2, orlica pospolita Pteridium aquilinum, kostrzewa czerwona Festuca rubra zyje 1000 lat. Mają dużą zdolność do kolonizowania przestrzeni, przebadano 48 gat. klonalnych, 22 z nich stanowiło jednoklonalną populację, całe stanowisko to był jeden klon np. turzyca błotna Carex acutiformes. Dąbrówka rozłogowa Ajuga reptans szybko wnika między inne gatunki i tworzy płat. Trzcina Phragmites sp. zajmuje duże przestrzenie. Sposób koloniozowania przestrzeni związany jest z morfologią. Strategia wzrostu partyzancka jest u gatunków rozłogoeych, mają długie i delikatne międzywięźla między pędami, mają duży areał osobniczy. Krótkie integracje genet. Pędy wnikają pomiędzy inne rosliny i szybko wypelniają te przestrzenie, to stratego guerilla. Stratetegia falangowa jest u roslin kepkowych o zwartej budowie z mocnymi i krótkimi międzywięźlami, długie integracje genet, mały areał, wysoki wzrost, idą ku słońcu, są wyskokie, wolno wypełniaja przestrzeń, tu są kosaciec syberyjski Iris sibirica, wiązówka Filipendula sp., trzęślica modna Molinia caerulea. Podstawowe jednostki demograficzne roślin: genet/geneta to osobnik genetyczny, roślina dowolnej wielkości, w dowolny sposób zakorzeniona, o dowolnej wielkości i morfologii, powstała z nasion (zygoty). Jest kolejno stadium siewki, ma liścienie, osobnik młodociany (juwenilny), dorosły ma organy rozrodcze. Genet u aklonalnych 1 pęd to 1 osobnik, u klonalnych znamy genet, gdy wychodujemy go z nasienia np. w laboratorium. Klonalne sa wielopędowe, mają kilka, kilkanaście, kilkadziesiąt lub kilkaset pędów. Rameta to rozgałęzienie, pęd .ub gr. pedów odłączona od macierzystego i zyjąca samodzielnie. Klon to zbiór ramet niezależnych morfologicznie i fizjologicznie powstałych ze wzrostu wegegtatywnego. w terenie nie można rozróżnić klonu od genety. Gożdzik okazały Dianthus superbus, turzyca darniowa Carex cespitosa, i kosaciec syberyjski są niemożliwe do rozróznienia genety i klony. Określamy je skupieniem ramet lub pedów. Rameta to np. pęd kwiatowy lub wegetatywny, u tilapii japońskiej Tilapia japonica uznajemy za ramet rozetę liści, czyli grupę liści wyrastających z jednego miejsca (2 lub więcej liści). Rameta to gr. pędów np. u jaskra rozłogowego Ranunculus repens, turzycy dwupiennej Carex dioica. Cykl życiowy rosliny zatrzyna sie od nasiona, potem sa siewki, maja 1 lub 2 liścienie, jest faza juwenilna, trwa do wytworzeniakwiatów i owoców w fazie reprodukcji, jest faza starzenia (senilna), okres postreprodukcyjny, potem roślina obumiera. Klonalne zamiast obumrzeć odnawiają się.
Cykle życiowe roslin. Klasyfikacja oparta na liczbie epizodów rozrodczych, raz w zyciu czy więcej. Gdy raz w zyciu to monokarpiczne (semelparyczne), gdy kilka razy w życiu to polikarpiczne (iteroparyczne). O dł. życia są krótko i długotrwałe. Krókotrawałe to jednoroczne, zboża i chwasty polne, cykl jest w ciągu roku, długa faza juwenilna, pod koniec życia jest jednorazowa produkcja kwiatów i nasion. Jednoroczne iterokarpiczne np. starzec zwyczajny Senecio vulgaris, krótka juwenilna, cały sezon trwa faza wegetacyjna, trwała produkcja owoców i nasion, trwa do przymrozków. Dużo jest wieloletnich, faza juwenilna trwa sezon lub dwa, potem jest jeden zeson rozrodczy, powtarza sie co roku np. u kosasćca syberyjskiego, fikusa Ficus sp. jest przez wiele sezonów, 1 się kończy, 2 zaczyna. Monokarpiczne wieloletnie to dziewięćsił popłocholistny Carlina oponodontifolia, żyje na murawach kserotermicznych, faza juwenilna trwa od roku do wielu lat, nie jest klanlny, dojrzewa, tworzy kwiaty, owoce i ginie. Historia zyciowa gatunku u aklonalnych to charakterystyczny dkla niego sposób życia, wzrost, rozmnażanie, jaki jest od zygoty do smierci, rozmiar ciała, maksymalna dł. życia, wiek przystąpienia do rozrodu, ilośc potomstwa, ilośc epizodów rozrodczych, u klonalnych to wielkość areału osobniczego, ramet potomnych, organ wzrostu klonalnego (liczba rozłóg). Cechy historii zyciowej są dziedziczne dla gatunku dla gatunku i zmienne (plastyczne), podlegaja doborowi naturalnemu. Optymalizacja, dosotsowanie to najlepsza kombinacja cech umozliwiająca przeżycie w danym miejscu. Fitness to dostosowanie. Osiągnięcie fitness umożliwia kompromis ewolucyjny trade off (cos za coś), każdy osobnik ma swój czas na dojrzewanie, wzrost i reprodukcję, zawsze wkłada w to energię. Konieczny jest wybór między rozdziałem energii na dane cechy, trzeba wybrać jedną z dwóch wykluczających sie cech np. powiększanie części nadziemnych lub podziemnych, jest to przy ograniczeniu nutrientów, wody i światła przy dużym zagęszczeniu. dotyczy to też produkcji nasuion, duzo małych czy mało dużych. To trade off SSCNT. U łubinu Lupinus sp. polega na wyborze między reprodukcją seksualną i wegetatywna. U jeżyny popielicy Rubus ceasius przy dużym zagęszczeniu rośnie udział rozmnażania wegetatywnego, maleje fektywność reprodukcji seksualnej, wzrost zagęszczenia daje spadek rozmnażania płciowego. u ołownika kanadyjskiego Plumbago canadensis wzrost zagęszczenia daje wzrost obu sposobów reprodukcji. Może byc wiele mozliwości. Koszty reprodukcji rozpatrywane sa w czasie. Energia wlożona w rozród w czasie jednego roku, daje jej spadek w kolejnych latach, robią duzo nasion jest w jednym roku, mało w drugim. Firletka poszarpana Lychnis flos-cuculi na malo zasobnych terenach wzrost reprodukcji w jednym roku daje spadek w drugim, w zasobnych zawsze robi duzo nasion. Gdy więcej siewek mniejsza sucha masa liści. Strategia zyciowa to zespół cech historii zyciowej gatunku, które się nie wykluczaja i umozliwiaja przezycie w danych warunkach. Wg Mc Arthura i Wilsona są K i r-stratedzy. r-stratedzy szbko dojrzewają, maja małe rozmiary, szybko rozmnażaja się generatywnie, krótko zyja, maja jednorazowa reprodukcję, wczesny rozród, śmiertelnośc nie zależy od zagęszczenia. r-stratedzy to rozliny jednoroczne środowisk zaburzonych, pól uprawnych, środowisk ruderalnyc. r-stratedzy. K-stratedzy wolny rozwój, osobnika, duża zdolnośc konkurencji, opóxniony rozwój, duzy rozmiar ciała, późny i wielokrtony rozwród, długowieczność, śmiertelność zależy od zagęszczenia. To rosliny długowieczne, z rozwinietymy organami wegetatywnymi, póna reprodukcja mało dużych nasion. Środowiska ustabilizowane np. lasy. Koncepcja Grimea, typy roslin determinują 3 czynniki: konkurencja, stres i zaburzenia, jest trójkąt Grimea, w rogu jest presja C, czyli konkurencja, S stres, R zaburzenia. Gatunki zeleżnie w którym są rogu to: w C to dobrzy konkurenci, w S odporni na stres, R na zaburzenia. W przyrodzie jest wiele przystosowań. C stratedzy to dobrzy konkurenci, są tu zioła, drzewa i krzewy, maja duże rozmiary, szybko rosną, odkładaja duzo biomasy, są długowieczne, robia dużo ściółki tu np. trzcina pospolita Phragmites australis, wierzbownica kosmata Epilobium hirsutum. S stratedzy to mchy, porosty, część ziół, drzew i krzewów. Sa małe, robia mało biomasy, długowieczne, zyją w warunkach stresu np. wodnego np. pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, wełnianka Eriophorum sp. R to zioła i mchy, zyja krótko, szybko rosną, maja duży wysiłek reprodukcyjny, dużą płodnośc, tracą dużo energii na wydanie owoców i nasion np. niecierpek drobnokwiatowy Impatiens partiflora. Rosliny C-S to dobrzy konkurenci, sa odporne na stres, ograniczają je zaburzenia np. przytulia czepna Galium aparine, niecierpek gruczołowaty Impatiens glandulifera, barszcz zwyczajny Heracleum sphondylium, jaskry Ranunculus sp. S-R żyja w ekstremalnych środowiskach, odporne na stres i zaburzenia np. przymiotno ostre Erigeron acer. C-R żyja w niezaburzonych warunkach tam gdzie jest stres. Strategia wspólna C-R-S odporne na stres, konkurencję i zaburzenia np. poziomka Fragaria vesca, drżączka średnia Briza media, sierpik barwierski Seratula tinctoria.
Populacj ato gr. osobników potencjalnie zdolnych do krzyzowania się i zasiedlających daną przestrzeń, jest tam wymiana genów, osobniki w populacji maja wspólną pulę genową, wywodza się od 1 osobnika. Rekombinacja daje róznice miedzy potomstwem jednych rodziców. Cechy populacji to liczebmość, zagęszczenie i struktura populacji (tak samo jest u zwierząt). Struktura jest przestrzenna, wiekowa, genetyczna, płci i wielkości. Liczebnośc to suma osobników w populacji, zagęszczenie to liczba osobników na daną jednostke powierzchni lub objętości. Małe populacje mają endemity, gatunki charakterystyczne dla danego regionu. Inwebtaryzacja wszystkich osobników, wybieramy powierzchnię badawczą np. fragment zbiorowiska i tam liczymy osobniki lub świadomie wybieramy powierzchnię gdzie jest zróznicowana liczebnośc i na tej podstawie ja szacujemy. Badania na niecierpku pospolitym Impatiens noli-tangere obliczono wszystkie osobnikina pow. 1 Ha wyszło 730000 os. Gdy wybrano 50 poletek o 1m2 wyszło mniej o połowę. 5 poletek objęło skupienia, gdzie bylo najwięcej os. Ocena liczebności gat. klonalnych gdy pęd=osobnik, łatwo obliczyć, gdy gat. kepowy niasiona wpadaja do kępy i kiełkują jest nowy osobnik i stara kepa. Zmiany liczebnmości w czasie Nt+Nt-1+B-D+I-E, gdzie E to emigracja, I imigracja, B narodziny, D śmierć, Nt ten rok, N-t ubiegły rok. Struktura wilkości to liczbowy lub procentpowy udział w klasach, w populacji, biologiczna rokla osobnika w populacji nie wynika z wieku, akle ze stadiukm rozwojowego, struktura stadiowa, liczbowy lub proc. udział osobników w kolejnych stadiach wiekowych: siewka  korzysta z zasobów bielma w nasieniu ma liścienie np. kosaciec syberyjski lub ich fragmenty np. kolczurki klapowanej Echinocystis lobata. Juwenilne jeszcze nie maja kwiatów, brak org. generatywnych, generatywne ma kwiaty i owoce, są dojrzałe, senilne, starcze, juz się nie rozmnażają. Typy struktury wiekowej: piramida, gdy duzo młodych, mnej generatywnych, mało senilnmych, populacja rozwija się, dzwon, populacja ustabilizana, dużo młodych i dojrzałych mniej starych, przez kolejne sezony będzie na stałym poziomie, urna dużo starych, mało dojrzałych, mniej młodych, populacja wymierająca, zanika. Struktura wielkości to liczbowy lub proc. udział os. o zróznicowanym pokroju, wielkości, wysokości, biomasie, im większy tym bardziej sobie poradzi, dla każdej rosliny badamy parametry dł. szerokośc, liczba kwiatów i owoców na pędzie, szerokość i dł. liścia, kwiatostanu, łodygi. Struktura płci liczbowy lub proc. udział os. męskich i żeńskich, 5% to rosliony dwuppiuenne np. bnieć biały Melandrium album, szczyr polny Mercurialis perennis, szczyr roczny Mercurialis annua, osobniki żeńskie domunuja w runie grądu, męskie łegu, struktura przestrzeni mówi o rozmieszczeniu os. w populacji, współczynnik dyspersji ds1, skupiskowy charakter populacji9 u klonalnych lub gdy nowe nasiona padaja blisko roslin macierzystych. Typ gradientowy zw. z cheterogennością środowiska tam gdzie jest skupienie np. duzo roślin, gdzie wieksza wilgotnośc. Typ darniowy dla gat. o falangowej strategii, typ skupiskowo-kępowy np. kepy turzyc Carex sp. gdy jedna kepa się rozkłada na wegetatywnie, obok kiełkuja nowe nasiona. Na strukture populacji wpływaja czynniki wewnątrzpopulacyjne: typ wzrostu, typ rozsiewania nasion, biocenotyczne to konkurencja innych roslin np. rosliny o dużych organach nadziemnych zacieniają je, biotopowe to rzeźba terenu, wilgotność, dostęp światła i nutrientów, genetyczna np. struktura np. kosaciec syberyjski i obuwik Cypripedium sp. określenie osobników w populacji, przynależność ramet do osobnika. Procesy w populacji: rozrodczość, śmiertelność, zmiany struktury i dynamika liczebności, rozrodczośc, tempo rekrutacji nowych osobników, płódnośc osobnika to ilośc propaguł pochodzenia generatywnego np. nasion i wegetatywnego. Płodnośc pływa na strukturę wielkościową populacji, ilośc os. zdolnych do rozmnażania, i zagęszczenie. Biocenotyczne konkurencja i roslinożercy niszczący kwiaty, owoce i nasiona. Abiotyczne temperatura, światło, intensywność fotosyntezy, zasobnośc wpływaja na jakośc nasion. Nasiona wyprodukowane przez rosline sa rozsiewane lub autochoria np. rozrzucanie przez turgor np. owoce niecierpka, przez wiatr, anemochoria, woda, hydrochoria, zwierzęta, endozoochoria, gdy jedzą owoce, trawią miękkie części, epizoochoria na siersci, dyszoochoria składaja w kryjówkach i zapominają. Częśc nasion obumiera, częśc jedzą ptaki, ssaki i bezkregowce, mogą je uprawiać. Częśc wchodzi wwe wtórny stan spoczynku, gdy brak jekiegos czynnika np. temp. spada, gdy rośnie rozwijają się. nasiona w stanie spoczynku tworza glebowy bank nasion, spoczynek krótkotrwały 1-5 lat, trwały ponad 5 lat. w banku sa zaburzenia to wydarzenia usuwające ściółkę i warstwe roslin z danego miejsca to pożary, powodzie, wykaszanie, wygryzanie, wiatr, osuwanie gruntu, deptanie. Jest luka, bezpieczne miejsce do kiełkowania. by wykiełkowały musza mieć dostęp do światła i wody, musi być odp. odczyn gleby. Badania nad lukami, wpływ wielkości i kształtu luk w odpowiedzi na zaburzenia. Badania na dnawłocią kanadyjską Solidago canadiensis, bez luk mało nawłoci, w małych lukach wiecej ale mało, duże luki miały duzonawłoci.Badania na płatach muraw pokazały wpływ kształtu luk, okrągłe były wolniej kolonizowane niż kwadratowe.Rodzaj zaburzeń: usuwano ściółkę, usuwano ściółke i wycinano podszyciewarstwe gleby oraz do tego usuwano warstwę gleby. Borkowska wyodrębniła 3 powierzchnię  z wierzbą Salix sp., turzycą błotną Carex acutiformis i darniowa C. cespitosa. Wykonała zaburzenia podobne do tych, które robią dziki, słabsze imitowały zgryzanie to było obcięcie roslin przy gruncie i ich wyrzucenie, silniejsze buchtowanie dzików przez zdarcie 15 cm gleby i usunięcie roślinności, w tej warstwie były siewki. najwięcej roślin było tam gdzie były same turzyce, mniej gdzie wierzby, bo dawały cień. Więcej siewek gdy małe zaburzenie. Zebrała ściółke i podzieliła ze względu na stopień dekompozycji, posadziła tyle samo nasion, więcej wykiełkowało przy wiekszym st. rozkładu. Wzorce rekrutacji Erocsona, klonalne maja 3 wzorce, wzorzec KSK opisuje rekrutację tam gdzie są luki, w których pojawiają się siewki bez przyczyny, szybka wymiana osobników, duże zróznicowanie genetyczne, duże zdolności konkurencyjne siewek, siewki to dobrzy konkurenci, wypierają inne rosliny, ISR wzorzec inicjalnej rekrutacji siewki tylko w fazie kolonizacji, potem nie ma, osobniki szybko się rozrastają, powolna wymiana osobników, małe zróżnicowanie genetyczne, brak wymiany genów. OSR wzorzec ułatwoonej np. przez wiatr, nasiona ida z dalekich miejsc, wolna wymiana osobników, duże zróznicowanie genetyczne. Wiatr je przynosi. Kohorta to gr. osobników, które wykiełkowały w tym samym czasie, powstaje w roku lub sezonie: jesienna, wiosenna, letnia. Starzec zwyczajny Senecio vulgaris owocuje cały rok. śmiertelność to tempo wymierania osobników w populacji, całkowita liczba umierających osobników w 1 czasie, stadium rozwojowym i gr. wiekowej. Przyczyny środowiskowe: brak światła, wody, nutrientów, osobnicze: starzenie się osobników, zagęszczenie, konkurencja, giną słabsze osobniki, biocenotyczne: organizmy chorobotwórcze. Na podstawie tempa rozrodczości i śmiertelności powstaja tabeleprzeżywalności, dynamiczna (pozioma) i statyczna (pionowa). Dynamiczna dotyczy gł. roslin, obserwujemy tu gr. osobników i liczebność, statyczna zwierząt migrujących. są różne modele tabel, najprostsza ma 1 kolumnę lx jako okres czasu, są liczby osobników dożywających tego wieku, dane są w proc. dx i liczba osobników wymarłych w danym czasie np. 1 rok przeżywa 100%, wymarło 20, w 2 roku jest 80% itd. ux to wskaźnik śmiertelności=dx/lx. lx to proc. udział os., dożyłych do danej klasy wiekowej,plus poprzedni rok np. (100+80)/2, sumowanie od dołu, ex to przewidywanie czasu trwania dalszego życia,. Tabelę tę zrobił Low dla wiechliny rocznej Poa annua. Podał on liczbę kwiatów/owoców na pęd (płodnośc/plennośc) przez 6 mieśiecy plenność rosła, potem malała, obliczył przeżywalnośc i siłę śmiertelności (procent umierających osobników w czasie i wieku). Uproszczona tabela statyczna dotyczyła populacji jelenia szlachetnego Cervus elaphus, oparta była na danych z odstrzału i naturalnego umierania zwierząt. Policzono logarytmy i wyznaczono krzywą przeżywalności. Śmiertelnośc wszystkich organizmów do pewnego wieku jest mała, potem rośnie, badano też storczyki Orchidaceae, przylaszczke pospolitą Hepatica nibilis i turzycę piaskową Carex arenaria. Tak samo zmienia się w czasie prawdopodobieństwo śmierci dla wszystkich gatunków, 2 model opisuje je dla jednorocznych, 3 dla tych, które maja wysoką śmiertelnośc młodych osobników, tu im starszy osbnik tym prawdopodobieństwo śmierci mniejsze, to drzewa, krzewy i siewki. Współczynnik dyspersji dx=Σ(x-xm2)/xn(n-1)xn, zagęszczenie przeciętne, x zagęszczenie w danych grupach, n liczba prób, liczymy iloraz wariancji i średnią arytmetyczna, gęstośc osobników w populacji. Dynamika populacji to zmiany w populacji, w czasie i przestrzeni, populacja rośnie, maleje, zajmuje nowe tereny, kurczy sie, demografia bada przyczyny zmian populaji i z których sytuacji życiowych one wynikaja.  Obejmuje strukturę i dynamike populacji. Liczebnośc populacji nie może rosnąć w nieskończoność. Ekologia populayjna bada w czasie i przestrzeni populację, są aspekty ewolucyjne, ekologiczne, biologiczne. Historia życia wpływa na dynamikę populacji. Glebowy bank nasion to pula nasion w glebie, one kiełkują w siewki, są stadia juwenilne, maturalne (dorosłe) dzielą się na wegetatywne, jeszcze nie ma reprodukcji i generatywne, rozmnażają się płciowo, kwitną, robią nasiona, część kiełkuje, część idzie do banku nasion. Im starszy osobnik tym większe prawdopodobieństwo, że przeżyje. historia zycia osobnik aunitarnego (pojedynczego): reprodukcja, powstanie nasion, kiełkowanie, faza juwenilna, reprodukcja, która ma swój szczyt, koniec reprodukcji, osobnik senilny i śmierć. Faza psotreprodukcyjna to starzenie. Osobniki moga rozmnażać sie raz w zyciu, są jendoroczne i dwuletnie. Semelparyczne maja długą fazę juwenilna, krótki okres rozrodczy, one regulują swój cykl życiowy, rosną, pomnażaja biomasę, wnoszą zasoby do reprodukcji, gdy jest nieodpowiedni czas na kwitnienie nie tworzą nasion.  Osobniki o krótkiej fazie juwenilnej kwitną wiele razy w ciągu życia, rosnie ich biomasa i reprodukcja. Im starszy osobnik tym wolniejsze tempo reprodukcji. Semelparyczne gatunki wieloletnie maja wieloletni cykl życiowy. Rośliny kwitną latem lub zimuja, wtedy wernalizacja inicjuje kwitnienie. Monokarpiczne żyją kilkanaście lat. Syndrom Oskara przedłuzenie fazy juwenilnej-kontrolam warunków kwitnienia by były optymalne. Dynamika populacji zależy od czynnników abiotycznych, cech historii zyciowej, konkurencji wewnątrz i międzygatunkowej, zwierząt, cyklu życia, zjadania, deptania, owadów uszkadzających liście, nawożenia kałem, zapylanie. Ile diaspor i kiedy skolonizowało dane siedlisko, inne gatunki na tym terenie, allelopatie, organizmy róznych gatunków oddziałują na siebie, interakcje pomiędzy częściami jednego klonu. Dynamika cech historii życiowej, bank nasion, siewki, los kohort, struktura wiekowa, rozmnażanie wegetatywne (klonalne), generatywne, struktura wiekowa, trade off. Sito środowiskowe wg. Thompsona bank nasion jest krótkotrwały, tylko latem lub zimą, po roku, 5 latach ubywa z banku nasion w stanie spoczynku. Różne gatunki mają rózne tempo ubywania, częśc kiełkuje, część jest zjadana, jest sukcesja, największy w inicjalnej fazie sukcesji, potem zagęszczenie spada. Kohorta to nasiona wysiane w jednym czasie. Struktura wiekowa turzycy darniowej w 3 płatach, w czasie sukcesji zmienia się liczba kęp, najwięcej jest jednokępowych, klony sie rozrastają, przybywa przybywa osobników i kep, zmiana struktury wiekowej, na początku jes dużo mlodocianych, brak wegetatywnych, są w ostatniej fazie, rosnie zróżnicowanie, przybywa kęp, konkurencja wewnątrz i międzygatunkowa. Tasznik Capsella bursa-pastoris, babka Plantago sp. i przymiotno kanadyjskie wysiano w różnych zagęszczeniach, im większe zagęszczenie, tym mniejszy procent nasion kiełkujących i osobników rozmnażających się. Na powierzchni masa nasion jest stała, wartość ewolucyjna, im mniej nasion na torebkę tym większa sucha masa, rośnie współczynnik zmienności, im więcej zasobów, tym większa przewaga jednych os. nad innymi, rośnie liczba pędów wegetatywnych. U zwierząt łatwo jest wyróżnik osobnika w populacji, wyjątek to koralowce. W tereni nie można kontrolować zmiennych, dlatego robimy badania w laboratorium. Badania strukturowe, wysiewamy rosliny w monokulturze, zwykle nawłoć lub kłosownicę Brachypodium sp. inne rzadko. Mechanizmy regulacji zagęszczenia szybciej przebiegają w naturze, gdyż nie ma takiego zagęszczenia jak w lab. Wzrost populacji, ciągłe i nieciągłe pokolenia, u jednorocznych nasiona kiełkują, osobniki rosną, kohorta rosnie równomiernie, większośc osobników wchodzi w różne stadia, część nasion zostaje w banku nasion, jende kiełkują wcześniej, drugie póxniej, pokolenia zachodzą na siebie. Rozród może być przez cały czas dorosłego zycia rośliny, rozmnażanie może być też w okresach. Zmiany liczebności w populacji izolowanej od świata N(t) liczebnośc w czasie t +liczba urodzin-liczba zgonów+liczba imigrantów-liczba emigrantów w naturze, N(t)+B-D+I-E, wzrost wykładniczy Nt+1=Ntxk, produkcja potomstwa, Nt=N0dot, N0 populacja wyjściawa, tak mnożą się bakterie, zakłada nieograniczone zasoby i brak konkurencji, wzrost we czesnych stadiach kolonizacji siedlisk i namnażanie bakterii, gatunki inwazyjne wnikaja na opuszczone pola.  Uwzględnia się konkurencję wewnątrzgatunkową, która wzrasta z zagęszczeniem. Asymptota to krzywa pokazująca pojemnośc siedliska, Nt+1=(Ntk)/(1+aNt)a, a+Nt=N1k. Ilość zasobów zależy od zagęszczenia ramet w czasie t-1. Regulacja liczebności, model Łomnickiego, osobnik to jednostka, jest hierarchia osobników w populacji np. ten który przybył pierwszy zajmuje najlepsze siedlisko, kolejny musi szukac innego. Modele ekologii populacji mają zastosowanie w ochronie populacji. Modele oceniaja żywotnośc, dynamikę, najwrażliwsze ksładniki cyklu życiowego populacji, porównujemy populację o róznych historiach życiowych. Modele odnajdują prawidłowości w przyrodzie przy pomocy matematyki, hipotezy są jasno postawione. W ekologii patrzymy na zasady wzrostu populacji i dynamikiroślin i zwierząt, model ogólny dotyczy gr. gat. np. roslin jednorocznych, jednooiściennych lub o danym typie historii życia. Model realistyczny, gdy nie dajemy wszystkim osobnikom jednakowych cech. Najprostszy model obowiązuje reguła brzytwy Okhama, najlepszy model jest najprostszy, ma najmniejszą liczbe zmiennych. są czynniki główne i interakcje, im więcej zmiennych tym więcej przypadkowości, duże prawdopodobieństwo błedu, realistyczny model, matematyczne interakcje pomiędzy nielogicznymi danymi. Ekolog poznaje obiekt badań, zbiera dane, robi model bliski rzeczywistości, ale nie identyczny. Podstawowe jednostki demograficzne to klasy np. wiekowe lub wielkości (osobniki małe i duże), trudności z wyodrębnieniem osobnika u klonalnych, to pędy, rozety liści, kępy., tu badamy części jednej rosliny, nie pojedyncze osobniki. Inaczej zachowuje sie pojedyncza rozetka, inaczej przyczepiona do innej., od której bierze związki pokarmowe, poziomy transport biogenów, wody i asymilatów pomiędzy rametami. Ram ety mogą żyć w róznych miejscach, te z zasobniejszych środowisk slą związki odżywcze tym z mniej zasobnych. klasy wiekowe łatwo badac u jednorocznych, trudno u wieloletnich. Drzewa maja słoje przyrostu wtórnego, niektóre zioła też, gdy roslina ma duzo organów podziemnych, rozpadaja się po latach na części, cały osobnik jest starszy niż jego pędy. Klonalne żyja parę tys. lat np. orlica pospolita Pteridium aquilinum ma 4000 lat. wiele czynników ma znaczenie w skali ewolucyjnej np. zmiany klimatu, trzeba obliczyć jego zmiany. Obliczanie wieku populacji, wielkośc nie świadczy o stariości, małe i duże osobniki są w tym samym wieku. Sprawdzając wiek populacji niszczy sie osobnika. Demograwiam ramet czyli uszkodzonych pędów, dziś wykorzystujemy matody molekularne, określamy genety, markujemy DNA. Wiek roslin zielnych, selerowate Apiaceae maja słoje przyrostu wtórnego, mogą być fragmenty słojów.  drewno roslin zielnych dzielimy na typy, berberys Berberis sp., ciemiernik Helleborus sp. i fiołek Viola sp. mawidoczny przyrost, kokoryczka wielokwiatowa Plygonatum multiflorum i Ditaria glandulosa mają blizny po dawnych pędach. możemy okreslić wiek części organów, najbardziej efektywne przedstawienie wieku osliny pokazuja tabele przeżywalności w dniach. Wybieramy osobniki, dzielimy je na klasy wiekowe, patrzymy ile osobników przeżywa, dzielimy na klasy przeżywalności od 100% przeżyłych do 2%. Tempo smiertelności w poszczególnych przedziałach spada z wiekiem to co przeżyje, żyje dalej, do pewnego czasu, potem tempo śmiertelności rośnie z wiekiem, liczymy jak to wygląda w trakcie kolejnych dni, to obserwacja osobników wegetatywnych, wzkaźnik reprodukcji pow. 292 dni lub więcej. Początkoweo jest niski, potem rośnie, potem stopniowo maleje. Tabele mozna pokazac grafem. Liczba nasion, osobniki dorosłe, Nt czas N+t przeżywalnośc osobników. Nasiona maja prawdopodobieństwo kiełkowania, część przeżywa do dorosłości, liczymy przeżywalnośc dorosłych. U dwuletnich jest trudniej, wieloletnie mają wiele grup wiekowych., każda ma inne prawdopodobieństwo przejścia do następnej gr, jest rozród, zasilanie puli nasion, osobniki danych gr wiekowych idą od wyższych, u kopytnika Asarum sp. dzieje się tak przez kilka lat, przez wiele sezonów. W latach 70 wprowadzono modele macierzowe. Macierz to układ równań, ma tyle wyrazów ile klas wielkości, to co się dzieje w danym roku jest wynikiem tego co było wcześniej, chcemy wiedzieć czy populacja rosnie czy maleje, mnozymy macierz (wartość macierzy) przez wektor. Na podst. macierzy obliczamy skończone tempo wzrostu populacji λ, przewidujemy wzrost w przyszłości λ<1, gdy λ=1 to stała wpasowana w środowisko, λ>1będzie rosnąć, to modele deterministyczne. Odwracanie macierzy jest potrzebne do rozwiązania układu równań. Determinanta mascierzy ϰ ba-3b=x. Macierz ma wartości i wektory własne, mnożymy macierze przez siebie. Mnożymy przez siebie wektory, jest to to samo co pomnożenie przez gł. składowa macierzy w biologii populacyjnej elementy macierzy zmieniają sie, wartości opisują wzrost i spadek populacji. Jest liczebność osobników w danych klasach, macierz musi być kwadratowa-tyle samo rzędów i kolumn, wtedy ją obliczamy, są też macierze prostokątne. Obliczamy skończone tempo wzrostu populacji, przewidujemy wzrost populacji w przyszłości, λλ>1 spada, λ=1 stała. λ>4 rosnie 4 razy w danym czasie, analogia do współczynnika reprodukcji netoo R0 gdy nie zmieniają się warunki. Najlepsze badania i modele ma klimatologia. w ekologii można uzyskać istotność poszczególnych prawdopodobieństw przejść w cyklu życiowym, wiemy, które z nich powinny podlegać ochronie, aby zachować populację danego gatunku. Na podst, danych uzyskujemy inf. o stabilnym rozkładzie klas wieku. w danych warunkach, oceniamy czy populacja jest w stanie równowagi ze środowiskiem. Poznajemy wpływ zaburzeń na dynamikę gatunku. Zmiany cyklu np. spadek o 1/2 przejścia z 1 kl. do 2. Obliczamy średni oczekiwany czas życia gatunku. w przypadku wielu populacji jest pomiędzy nimi synchronizacja. Prawdopodobieństwa przejścia z klasy do klasy róznią się równaniami. Badając kl. wiekowe, obhcodza nas tylko one i prawdopodobieństwo przejścia. Ogólne modele używamy do dowolnej zmiennej podzielonej na klasy. musi byc zwięzły opis dynamiki populacji, wady modeli: nie uwzględniaja struktury populacji, zmiene to klasyfikacja daengo osobnika i klasyfikacja go do kolejnego stadium, modele oparte o klasyczne macierze nie uwzględniają rozmieszczenia, zagęszczenia i struktury przestrzennej, wzrost populacji jest deterministyczny. Dane w oparciu, o które konstruowana jest macierzmuszą być doskonałej wartości. Deterministyczny wzrost, na wzrost populacji wpływa przypadek np. osuwiska, zerwanie skał, wymywanie kompostu z nasionami, fluktuacje sezonowe. Zmiany sa co roku, sa łagodne lub gwałtowne np. okres suszy i wilgotności. jeśli zmiany sa regularne, mmożna symulowac co się stanie.. Rośliny wieloletnie radza sobie ze stochastycznym środowiskiem w czasie i przestrzeni, czynnik środowiskowy może zatrzymać na krótko rozwój populacji, może być jej zasilenie diasporami z zewnątrz. Często badamy rzadkie rosliny, nie można zrobić modeli macierzowych dla kilkudziesięciu osobników, nie odda to prawdziwej dynamiki populacji, prawdopodobnieństwo przejścia z 1 kl do 2 ma 0.5, potem spada. U roślin najniższe prawdopodobieństwo zal. od wieku, roslina rozmnaża się wtedy, gdy ma wystarczająco dużo energii do wytworzenia kwiatostanów i nasion, potem pęd kwiatostanowy obumiera. Sa wartości g1, g2, g3, jest pętla (siatka zamknięta), są tu 3 klasy, strsze, osobniki generatywne i wegetatywne. Sa osobniki wegetatywne, tworzą kwiaty, wchodza do następnej kl. Duża rozeta robi małą lub odwrotnie to wegetatywne rozmnażanie. Wg. Harpera gałęzie drzew to osobne ramety. Fizjolodzy gałęzie przydzielaja do wzrostu drzewa, nie reprodukcji. Nasiona w macierzy są opisane tylko kmiełkujące, nie wiemy ile zostało w banku nasion ani zostało zjedzonych, generatywne organy też mogą być zjedzone. U niektórych roslin pędy generatywne zyja ponad rok. Trudno znaleść siewki, trzeba trafić na odp. moment, nasiona ionnych roslin kiłkują przez cały rok. Okreslamy płodnośc osobnika, liczbęnasion na osobnika i siłę kiełkowania, procent wykielkowanych nasion. Płodnośc mu=ówi czy żyją, nie wiemy czy będą w stanie wykiełkowac w laboratorium. w terenie liczymy ile wchodzi w bank nasion. Modele sa liniuowe i deterministyczne.Założenia macierzy: dany czynnik zawsze działa tak samo, populacja zawsze działa wg. takich samych zasad, stały rozkład wieku to oczekiwany rozkład liczebności osobników w stanie równowagi ze srodowiskiem, patryzmy czy populacja jest w równowadze z siedliskiem i jak daleko od niego odbiega. Analiza żywotności populacji PVA, perspektywa przeżycia populacji, bierzemy pod uwagę zmienność siedliskową, zmienne sa warunki siedliskowe, robimy macierze przejścia z roku na rok, gdy coś sie zmienia przepisujemy macież, liczymy sr. czas zycia osobników, oczekiwany sr. czas zycia os. Ocena wartości poszczególnych elementów macierzy w cylu zyciowym, który element jest najwrażliwy. 2 typy analiz: perspektywiczna ocena potencjalnych zdarzeń w porzyszłości i retrospektyczna, wpływ zmian z przeszłości, perspektywa to elastyczność i wrażliwośc na niewielkie zmiany. Wpływ elementów macierzy na tempo wzrostu populacji, zmieniamy element przejścia-któryś z elementów macierzy i patryzmy co będzie. Sa zmiany tempa wzrostu populacji wynikające ze zmiany elementu macierzy. Nachylenie linni krzywej regresji względem zmiany, potencjalnie zdefiniowane dla zerowych macierzy dają zmiany wartości absolutnych. Jest różne znaczenie dla elementów związanych z reprodukcją i innych. Linia regresji pokazuje elestyczność populacji. Nie można porównać macierze 2 populacji. Każda ma inne zmienne, może być relatywna zmiana elementów niezdefiniowanych.
Porównianie gatunków i cykli zyciowych, jest wiele gat. z taka sama elestycznością (odpornością na zmiany środowiska), porównujemy ich cykle zyciowe. Robimy trójkąt wzrostu, każdy gatunek wpisujemy do niego, są w nim wartości od 0 do1. Są gatunki semelparyczne i iteroparyczne, iteroparyczne mogą mieć małą reprodukcję np. gat. leśne, drzewiaste. Drzewa mają modele wieku są w oparciu o słoje przyrostu wtórnego. Analizujemy 3 parametry: wzrost, stazę i reprodukcję. Można uzyć grafów do wyrażenia danych. Są dwa stanpowiska, porównujemy elestyczności wyrażone w procentach, patrzymy na populację, analiza retrospektryczna, sa dane z poprzednich lat, porównujemy je ze sobą, porównujemy potem reakcję dwóch gat. Bierzemy pod uwagę czynniki kontrolowane np. podlewanie albo zmienne środowiskowe, których nie kontrolujemy np. pogodę.
Ochrona populacji roślin, znając cykl życiowy modelujemy go i odkrywamy wrazliwe punkty. Modele dotycza roslin o derwanych od środowiska, populacji innych roslin, grzybów, bakterii i zwierząt. Robimy badania taksonomiczne i fitogeograficzne, inwentaryzujemy stanowiska, poznajemy biologięgatunku, identyfikujemy zagrożenia, opracowujemy i realizujemy plany ochrony. Poznajemy biologie gatunku, badamy teren, na którym on rosnie, szacujemy liczbe osobników np. dziewięćsiała popłocholistnego Carlina oponoportifolia 13000 osobników. Ilość zależy od sezonu i metod szacowania. Licząc osobniki nan łące liczymy i oznaczamy wszystkie osobniki np. farbą, można się pomylic. Gr. badaczy dzieli teren na transekty, znakuje osobniki i liczy tam gdzie ich duzo, pobiera losowo z dużej próby mniejsze i wylicza zagęszczenie os. na jednostke powierzchni porośniętej przez nie. Porównując populacje musimy znać srednie zagęszczenie,  zakładamy powierzchnie badawcze i analizujemyosobniki oraz sledzimy ich los. Modele macierzowe przepisujemy na układ przestrzenny, porównujemy ich stosunek do siebie. Sledzimy taka sama liczbę osobników i patrzymy czy cos nie wypada. Za rok wybieramy tyle samo i patrzymy na przejścia i co jest w przestrzeni, patrzymy na zmianę zagęszczenia i struktury wiekowej, porównując strukture wiekową liczymy słupki, badamy iklośc osobników na powierzchni, patrzymy na ich udział procentowy. Trudno dobrac metodyke porównania bardzo dużych i bardzo małych populacji, małe albo zanikjaą albo się tworza. Uwzględniamy obecnośc dużych imałych populacji.Badania dempgraficzne robimy na dużych-min 100 os. Podczas inwentaryzacji spisujemy stadia rozwojowe, ile siewek, juwenilnych, generatywnych, senilnych, gdy nie da się znaleść siewek wysiewamy nasiona z tej populacji na tych stanowiskach. Liczymy uszkodzenia liści, dignozujemy coroby, obserwujemy zapylaczy. Pomozna jest literatura. Wiele gatunków nie da się rozróznić, pomagają badania DNA. Patrzymy co jest w populacji, a co było dawno temu. Przy pomocy markerów molekularnych badamy pokrewieństwo, obcopylnośc, samozgodnośc-mozliwośc samozapylenia. Jest duże zróżnicowanie genetyczne pomiędzy populacjami, małe w populacji u samoniezgodnych roslin. sa izolowane stanowiska populacji. Populacja genetyczna to badany przez nas fragment łaki z żyjącymi tam osobnikami. Gdy trawy robia łany przyjmujemy jednostki do 20 m. Rozłogi są pod pow. ziemi. Badania gen. mówia ile jest osobników, duża zmienność gen. łanu trawy są w więksozści przypadków samoniezgodne. Badania na storczykach Orchidaceae mówia ile w populacji jest osobników. Obcopylne rosliny maja dużą zmienność gan. wewnątrz populacji, niska między popalacjami. W populacjach z małą ilościa klonów każde źdźbło może inny genotyp. Badania demograficzne są długotrwałe, kosztowne, musi być odp. próba, trudno ocenić genotyp. Sekwencje tandemowe w genomie, możan znaleść wiele części genomu bez zmian, mało części kodujących w egzonach, mało niekodujących w intronach. Trudno ozanczyc genotyp. Ocena w poziomie zmienności genotypu klonu. Badamy próby, patrzymy na mutacje somatyczne, częśc mutacji u roslin nie ma wpływu na rosliny. Ocena ilości i mieszańcowości osobników, rosliny mieszają się dowolnie w obrebie populacji nie ma barier, między populacjami też nie, mieszaja się gatunki i rodzaje. Obnizona płodnośc F2 niż rodziców, one wypadaja z populacji, brak wpływu na rozmnażanie wegetatywne. Patrzymy co wiemy o roślinie np. jakośc podłoża, klimat, wilgotność, pH, ukształtowanie terenu, gdy jest dużo roślin, znaczy, że środowisko jest odpowiednie, wyjątek, nie ma roślin bo nasiona nie dotarły. Znając odp. środowiskowyznaczamy niowe dobre dla danego gat. środowiska-introdukcja, środowisko może nie byc optymalne np. rosliny murawowe zyja na polach uprawnych np. len włochaty Linum hirsutum i oman wąskolistny Inula ensifolia, konkuruje on z innymi roslinami. Rosliny murawowe zyją na glebach o niskiej zawartości w związki azotu, oszczędnie nim gospodarują, brak wody i zmienny dostęp do wody,  na murawach, są wrażliwe na konkurencję, wiosną wysadzamy je na 2 m rabatce. Plastycznośc fenotypowea, to, że roślina żyje w danym środowisku znaczy, że może sprostać tamtym warunkom. Długowieczne mają długą ekstynkcję, krajobnraz zmienia się szybciej niż andążąją rośliny, gdy środowisko się zmieni gat. zyje 100-200 lat, gdy bez zmian populacja ustępuje nie jesteśmy świadkami zmian. Poznajemy je badaniami demograficznymi i gen. Porównujemy strukturę wiekową, ilość juwenilnych mówi o ekspansji, chyba, że gatunek jest klonalny, robimy macierze, wymierające populacje mają dużo senilnych i wegetatywnych. Pojedyncza obserwacja nic nie mówi, jednoroczny epizod rozsiewania nasion u wieloletnich wystarczy do zachowania zmienności genetycznej, poliploidyzacja, poliploidyzacja chroni przed chowem wsobnym. Badania cytologiczne u kłosownicy pierzastej Brachypodium pinnatum i leśniej B. sylvaticum są populacje allopoliploidów 2n+liczba, x to podst. liczba chromosomów. Określamy jakość środowiska w zbiorach roslin, notujemy wszytskie zagrożenia dla danej populacji idla innych populacji. znaczenie ma niszczenie stadiów rozwojowych np. jedzenie nasion, u astrowate Asteraceae robią duzo nasion zjadanie przez pasozyty, zjadanie łodyg i korzeni przez roślinożerców i pasożyty, skażenia antropogeniczne. BAdamy dany gatunek, znamy jego taksonomię, mogą być dwa takie same gatunki, ale zachowują się inaczej, prowadzimy obserwacje ekologiczne. Pokaszuja one róznice podgatunków, jeden storczyk kwitnie wiosną, drugi latem. Robimy plany ochrony roślin, które realizujemy, ochrona pasywna: monitoring i badanie wpływu czynników abiotycznych, zmian klimatu, fragmentacji i degradacji siedlisk, bezpośrednie niszczenie stanowisk, budowa dróg, miast, szos, długa izolacja siedlisk niszczy populację, ale może przez wiele lat być bez wpływu, kłosownica pierasta rośnie nan wszytskich typach muraw, ale nie poza nimi. Populacje mogą by,ć zróżnicowane lub nie, mogą żyć tylko w danych warunkach siedliskowych (1 typ krajobrazu). Pomiar historii, czytamy stare mapy i opisy np. opis przyrody przy Krakowie sięga 200 lat do tyłu, obserwujemy zmiany z przełomu 19 i 20 w. Zniszczono dzikie lasy, każdy skrawek ziemi wykorzytsano na miasta, pola uprawne, rośnie fragmentacja siedlisk, zagrożone sa rzadkie gat, roslin. Zależności biotyczne, ograniczenie zapylania, przepływu pylku, ograniczenie dyspercji nasion, interakcje z gat. obcymi (inwazyjnymi), ekspansywnymi, wypas i wydeptywanie, zmiany klimatu, zmiany genotypu, rosliny z sadów wkraczaja łąki, kielkuje ich pula nasion. Transport budowlany, rozsiewanie nasion przez ludzi, przewożenie nasion na inne miejsca, konkurencja, zagłuszanie wzrosru innych roslin, konkurencja pod pow. ziemi, długie kłącza odbierają substancje odżywcze innym, szybka ekspresja, klony zajmują miejsce na bardzo długo. Aktywna czynnie chronimy, wysadzamy, nawozimy, usuwamy pasożyty. Kłosownica jest niska, robi klony w 1 miejscu, klony stacjonarne, sa z małych kępek i rozet połączonych długimi kłączami, rozłogi idą dalej, kępki trwaja lata, pędy jednoroczne, kępa trwa w jednym miejscu, tworzy pod ziemią rozłogi, trwale zajmuje miejsce innym gat. Dzisiaj wypas i deptanie nie mają znaczenia, dryf genetyczny, utrata losowa genów w każdej populacji chów wsobny daje utratę allelu s, odp. on za rozrodczośc lub bezpłodność. Spada generatywne rozmnażanie i poziom adaptacji, genet może być zmienny, dlugowieczny, średniej skali ekologicznej, plastyczny genotypowo. Pokolenie roślin może żyć ponad 1000 lat, rośliny odbudowują zmiennośc. efekt załozyciela, rosliny macierzyste genetycznie uboższe niż potomne. Zmiennośc genetyczna to pochodna historii zyciowej, nie wiemy ile os. skolonizowało dane miejsce, nie wiemy jak szybko zachodziły mutacje, konkurencja między os. w populacji, ograniczenie rozrodczości genotypowej (różne wkłady genów), ale nie genetycznej (ilość alleli w loci), zmiany gen. gat. endemicznych np. mniszek Taraxacum sp. to diploid, rozmnażanie apomiktyczne, częśc nedemitów to poliploidy. zmiany srodowiska, klimat, temp., opady, mikrosiedliska, nowe gat., fenologia, wzrost, demografia i migracja. Niszczenie siedlisk wpływa na wszystkie aspekty, erozja to niszczenie podłoża, na stan populacji wplywa przeżywalność, rozrodczość, wzrost, zasiedlenie, działalność ludzi, niszczenie lub zmiana siedlisk, Mikroklimat na degradację siedlisk, dostęp do wody i nutrientów, przeżywalnośc, rozrodczość, wzrost, erozja, mikrosiedlaksa wpływaja na rozrodczośc, wzrost, przeżywalność, zarastanie, uzytkowanie, fragmentacja, sukcesja wtórna, migracja, degradacja, konkurencja, rekrutacja, wzrost, płodność. Eutrofizacja, strukltura, zagęszczenie, konkurencja, rekrutacja, zanieczyszczenie, zasiedlenie, wzrost, płodnośc. Zaprzestanie wypalania, dostęp do wody, nutrientów, mikrosiedlisk, rekrutacja, zasiedlenie siedlisk. Nawożenie i rolnictwo, woda, nutrienty, częśtośc zaburzeń. Ważne dlka ekologii są nieużytki, maja swoją role dla przyrode, na samorodnych nieużytkach żyje 15 gat. storczyków: obuwik Cypripedium sp. jest srednio rzadki, storczyk puprpurowy Orchis purpurea jest rzadki, storczyk blady O. pallens też. Kto wytrzyma zaburzenia ten żyje dalej. Zaburzenia daja wzrost bioróżnorodności, obuwik lub zarosla tam rosna, przytulia stepowa Galium valdepilosum jest tylko w wypasanych miejscach. Dwulistnik  muszy Ophrys insectifera lubi wypalone miejsca, storczyk blady stare murawy, len włochaty Linum hirsutum lubi miejsca zaburzone, len złocisty L. flavum stare murawy. Rolnictwo zmienia wszystkie aspekty, związki azotu, środki ochrony roslin, dostęp wody i nutrientów, konkurencję, strukturę roślinną, spoczynek nasion, rekrutację, wzrost, płodnośc, fragmentację siedlisk, zapylanie, izolacje, efekt brzegowy. Migracje, przezywalność, wzrost, płodność, zagrożenia wynikające z demograficznych procesów stochastycznych, 4000 lat temu wiele gat. przybyło z płd. Musimy znać historię, biogeografię, inwenbaryzujemy teren,znamy zagrożenie i środki zaradcze, pokorę do przyrody, po kilku latach obserwacji mało wiemy na dany temat.
budowa roślin w zal. od środowiska. Klasyczny typ budowy, wiązki przewodzące, peryderma lub kora pierwotna, budowa liścia dotyczy mezofitów, czyli organizmów zamieszkujących środowiska zaspakające wszystkie ich potrzeby, rosliny przystosowują się do bardziej ekstremalnych środowisk. Rośliny wodne, hydrofity to różne grupy systematyczne, o różnej budowie anatomicznej, morfologii i organizacji. żyją w dozie, to ich naturalne środowisko, moga byc całkowicie zanurzone, mieć nadwodne części np. liście lub pływające organy, helofity sa ziemno-wodne (błotne), żyją na podmokłych terenach. ROsliny wodne maja wspólne cechy budowy, słabo rozwinięty system przewodzący wodę, brak lub słabo rozwinięte drewno, brak lub słabo rozwinięte aparaty szparkowe, są odporne na opór wody, wrazliwe na zgniatanie, mają centralnie położone wiązki przewodzące, w okół nich sa przestwory międzykomórkowe z gazem podobnym do powietrza, nie zakorzeniają się, reguluja swoja głebokość np. w zimie ida na dno. Kłącza i korzenie sa dobrze rozwinięte, opieraja się nurtowi w spokojnej wodzie, w suchym środowisku zanikają, rozwijają się fakultatywnie. Sa tu rogatek Ceratophyllum sp., pływacz Utricularia sp., wolfia bezkorzeniowa Wollfia arrhiza. korzenie sa zmodyfikowane np. u rzęsy mniejszej Lemna minor lub ich nie ma np. u wolfi bezkorzeniowej. Mają hydrapody, włoski usuwające wodę, cienka kutikulę, w wodzie jest mało światła i O2, duża pow. liścia, częśto liście są rozczłonkowane na nitkowate paski, sa długie, walcowate, sieciowate sa u onowodka Aponogeton sp., długie tasmowate liście mają nurzaniec Valisneria sp., onowodek madagaskarski Aponogeton madagascariensis. Zasennikowate Podostemonaceae maja prostą budowę, zyją w chłodnych, nasłonecznionych, szybkopłynących wodach, nie maja organów, całe ciało rosliny wygląda tak samo. Rośliny wodne pływające, liście pływają lub wystaja ponad powierzchnię, powierzchnia liścia pokryta jest woskowymi substancjami u grzybieni Nymphaea sp., brodawkami u lotosu Nelumbo sp., włoskami u salwinii Salvinia sp., są uwypuklenia blaszki liściowej, jest to po to bhy woda nie docierała do blaskzi liściowej, są zagięcia dookoła liśćia tworzące misę u wiktorii królewskiej Victoria regia, liść ma też stomatody-urządzenia do wydzielania wody. Rosliny pływające mają dobrze rozwinięty miękisz palisadowy, dobrze rozwinięte szparki wodne i przestwory międzykomórkowe, pomiędzy włoskami są komory powietrzne, pistia Pistia sp. ma szparki wodne, wiktoria liście zagięte przy brzegach i otworki, żeby woda spływała z liścia, lotos ma brodawki, które powodują, że na pow. liścia woda zbija się w kulki jak rtęć, woda skupia sie na brodawka, sa pomiędzy nimi kanaliki wodne, kropla wody dotyka szczytów brodawek, nie dotyka liścia, na brodawkach jest wosk. Wykorzystano tę strukturę do produkcji płaszczów przeciwdeszczowych, pokryć samochodów itd, pastą dentystyczn a obłozono liście, po zastygnięciu zdięto ją i wyłozono ją żywicą, powstał wzór pow. liścialotosu-efekt lotosu, na podst. stóp gekona zrobiono tapętę, która ma haczyki przytrzymujące ją do ściany. Lotos orzechodajny Nelumbo nucifera ma jadalne nasiona, jest kwiatostan. Przykłady roslin wodnych salwinia pływająca Salivinia natans, pistia rozetkowa Pistia stratiotes, nurzaniec śrubowy Valisneria spiralis, onowodek kędzierzawy Aponogeton crispus, papirus Cyperus alternifolius, hiacynt wodny Echhornia crassipes ma ogonki liściowe wypełnione powietrzem, rozmnaża się przez rozlogi, szybko zajmuje nowe przestrzenie, tworzy zwarte połaci, inwazyjny w tropikach, odcina rodzimym roślinom dostęp światła i one gniją. Żabiściek Hydroharis sp. ma blaszki liściowe z tk. przewietrzającą, korzeń nie dociera do dna, rdestnica pływająca Potamogeton natans zakorzenia się w dnie liście są na powierzchni. są też salwinia pływająca to paproc wodna, rzęsa drobna Lemna minor i grzybienie. Grzybienie maja skleroidy, pojedyncze komórkie sklerenchymatyczne. Paprocie wodne nie zakorzeniaja się do dna. Pistia ma na liściach włoski pomiędzy, którymi jest powietrze, unosi się w wodzie, na brzegach liścia ma szparki wodne, wątrobowiec wgłębka wodna Riccia fluitans. Rosliny błotne helofity to np. tatarak zwyczajny Acorus calamus, robi się z niego jadalny olejek tarakowy. Higrodfity to rosliny wilgociolubne, związane są z wilgotnym podłożem i powietrzem, suszęm moga przetrwać nasiona i organy spichrzowe pobierające wodę, szybko te rośliny tracą wodę. Mają słabo rozwinięte korzenie i naczynia, cienkie liście, słąby mezofil, duże przestwory międzykomórkowe, komórki epidermy są cienkościenne, duże, żywe, mają silna transpirację, martwe komórki ją ograniczają, szparki są po obu stronach liści, wzniesione aparaty szparkowe na, hydrapody, włoski gruczołowe wydzielającwe wodę, gruczoły wyglądające jak kropki, duża pwoierzchnia organów transpiracji, woda wypływa, z liścia, aksamitna pow. liścia, cienka kutikula, gutacja, wydzielanie wody. u na szyje szczawik zajęczy Oxalis acetosella, niecierpek Impatiens sp. w lasach deszczowych jest pilea Pilea pepermioides z rodziny pokrzywowatych Urticaceae, od spodu liśli maja hydatody, bagonia Bagonia sp. ma duże liście, w ogonkach jest kolenchyma wzmacniająca żywe wloski, wakuole mają druzy ze szczawianu wapnia, rrozmnaża się przez sadzonki liściowe. Malina Rubus sp. na wilgotnej glebie robi pączki boczne, ma dobrze rozwiniętą kolenchymę. Paprotniki Pteridophyta to grupa sztuczna, nie ekologiczna, jest zróżnicowana, tworzy ją wiele linii filogenetycznych, lubią wilgotne środowiska, są cieniolubne, niektóre lubia słońce. Są zielne, nie przyrastaja na grubość, dominuje sporofit, gamefit może być duży, zielony, samożywny, plechowaty, może być płaski, bulwkowaty, sercowaty, okrągły, może być zagrzebany w podłożu i mieć miekoryzę, współpracuje z grzybami. Są tu paprociowe Polypodiopsida, skrzypowe Equisetophyta i widłakowe Lycopodiophyta, Rozmnażanie przez zarodniki, kopalne miały nasiona, zalążnie były na liściach, kiełkowała do nich łagiewka pyłkowa. Podobne do sagowców Cicadopsida. Jest to grupa zróżnicowana anatomiczne. Psilotum sp. to paproć z drobnymi, łuskowatymi liśćmi, bez korzeni, ma czarne podziemne pędy, mikoryzę, P. viridum m awiązkę przewodzącą haplostelę, prostą budowę, na obwodzie walca osiowego sklerenchymę, od 17 w powst. wiele odmian w Japonii. Podziemny gametofit ma mikoryzę, orzęsiony plemnik powstaje w anteridium (plemni) i komórka jajowa z rodni (archegonium). P. complanatum to archeofit. Tmesipteris sp. ma podzielną blaszkę liściową. Liście, które obrastaja kłodziny (odpowiednik łodygi) paperoci drzewiastych dają wrażenie przyrostu na grubośc. Paprocie maja marystelę, haplostele, aktynostelę, diktiostelę na przekroju poprzecznym łodygi widać jedna stelę, inne mają wiele stel. Każda wiązka m aswoją endodermę, wiązki sa hadrocenrtryczne, drewno w środku, łyko na zewnątrz. Endoderma ma odłożone związki fenolowe, pod epidermą jest sklerenchyma. Paprocie drzewiaste olbrzymkowate Cyatheales mają do kilkunastu m wys. Rosną w ciepłym klimacie bez zim. Drzewa maja pień z wtórnymi elementami drewna i łyka, paprocie nie maja przyrostu na grubośc, kłodzinę obrastają korzenie przybyszowe, jest wiele gat. drzewiastych np. diksonia Dicksonia sp., olbrzymka Cyathea sp., alsofila Alsophila sp., paprocie zwykłe to Cibotium barometz, Blechnum spicant, lodea sp. Olbrzymka kupera Cyathea cooperi jest uprawiana na zimę musdi być chowana w domu. Z włosków z kłodzin C. barometz robiono wełnę, legenty o barankach rosnących na drzewie, w rzeczywistości paproci. Blechnum cycadifolium i B. brasiliense jest ozdobna. Widliczka Selaginella sp.Zanikcica skalna Asplenium nidus rozmnaża się wegetatywnie. Paprotka zwyczajna Polypodium vulgare też, złota P. aureum. Widłaki to epifity z runa, wiązka przewodząca oddzielona kanałem powietrznym, jest w nim zawieszona tkanka drzewna, otoczona floemem, ryzofory (pędy) maja dodatni geotropizm, rosną to podłoża, stara gr. ma strobilez mirkosporami i makrosporami. Chloroplasty są w epidermie, zebrane w jeden duży bizynoplast. Epifity to glony, mszaki, paprotniki, porosty i keaitowe. Porost to np. brodaczka Usnea sp. Podział epifitów epifile są na liściach, u nas sa glony, porosty i mszaki w tropikach, mszaki zyja na dużych liściach wieloletnich roslin, epifity korowe, ich nasiona kiełkuja w załamaniach kory, w korze są korzenie, epifity detrytusowe, w załamanich kory i gałęzi gromadzi się detrytus, częśto w gniazdach mrówek. Drugi podział to przygodne epifity, mogą zyć bez rośliny np. drzewa, u nas żyją na spróchniałym wierzbach Salix sp. na czubku drzewa to niecierpek Impatiens sp., pokrzywa Urtica sp., porzeczka Ribes sp., hemiepisity kiełkują na innych roslinach, tam rozwijają się siewki, ukorzeniają się te rośliny w podłożu, są rosliny rosnące na skałach, na nich są mszaki, na łodygach tez są mszaki. Cechy epifitów kwiiatowych i paprotników: kseromorfizm, gruba kutikula, sztywne, grube liście, tkanki wzmacniające, gruba epiderma, struktury ułatwiające pobieranie wody, jest heterofilia-liście gromadzące wodę i detrytus, zarodnionośne oraz fotosyntetyzujące, heterozycja korzenie czepne, asymilujące i pobierające wodę, lekkie diaspory, wiatropylne u paproci i storczyków, duże, słodkie owoce, ptaki roznoszą nasiona. Zanokcica Asplenium sp. i drynaria Drynaria sp. ma kolumnowate liście, martwe gromadzą detrytus, narastają tam korzenie przybyszowe. jest tu rodzina trojeściowatych Asclepiadaceae np. Dischidia rafflesiania, ma korzenie gromadzace w srodku deszczówke i detrytus, marzanowate Rubiaceae np. Hydnophytum sp. i Myrmecopodia sp. mają w liściach otwory, tam mrówki znoszą amrtwe owady, wyścielając nimi kanały absorbujące związki mineralne, które są do nich znoszone. Sa tam przestrzenie pobierające minerały, ananasowate Bromeliaceae mają rozety liściowe z wodą i detrytusem, mają włoski absorbujące wodę i związki mineralne, liście tworzą lejkowate rozety, tam zbiera się woda, w tych zbiorniczkach żyją biocenozy: bakterie, glony, owady, pierwotniaki, rzekotki, drzewołazy. Żaby składają tam jajo rozwija się jedna kijanka, zjada owady i jest głodna, samica składajej niezapłodnione jajo do jedzenia. Sa liście przykwiatostanowe u oplątwy brodaczkowatej Tillandsia usnoides jest podobna do porostu, ma włoski. pod epidermą są żywe komórki i martwe, których protoplasty ulegają apoptozie, reszta tworzy welamen, który chłonie wodę jak gąbka. Storczykowate Orchidaceae mają 30000 gat., 800 rodzajów 100000 kultywarów, w chodowli nasiona nie kiełkuja, zarodek jest prosty, żeby się rozwijać potrzebuje grzybni. Dzisiaj choduję się te gryzby, korxzenie maja welamen, wiele warstw martwych komórek pod epiderma, które chłoną wodę jak gąbka, pod nim jest egzoderma, endoderma i związki przewodzące. korzenie sa zielone, kora pierwotna i miękisz mają chloroplasty. Teaniophyllum sp. ma korzenie asymilujące, brak liści, Gongora sp. ma pseudobulwy pedy o różnych kształtach, zarodnionośne są u góry lub u podstawy. Pseudobulwa powst. z  jednego międzywięźla (heteroblastyczna) lub z kilku (homoblastyczna), jest przy sympodialnych pędach rosnie cały czas, stara część zamiera, młodsze kwitna dalej, monopodialny rosnie do góry. Tworzą się tu korzenie powietrzne, Stanhopea sp. robi pachnące kwiaty, kwiatostan przerasta posłoże i ciężkie kwiaty wyrastają od dołu, maja duzo wzorków. Wanilia Vanilia sp. ma jadalne torebki, przyprawa. rosliny mięsożerne, ok. 600 gat. różne rodziny i grupy ekologiczne, różne linie ewolucyjne, Aldrovanda sp. 1 gat. aldrowanda pęcherzykowata Aldrovanda vesiculosa, brokina Broccinia sp. 2 gat. Byblis sp. 7 gat., katopsis Catopsis sp. 1 gat., C. berteroniana, cefalotus Cephalotus sp. 1 gat. cefalotus bulwkowaty Cephalotus follicularis, darlingtonia Darlingtonia sp., 1 gat californijska D. californica, rosiczka Drosera sp., pływacz Utricularia sp., muchołówka Dionaea sp. Mają syndrom mięsożerności, czyli cechy pozwalające zwabic, zatrzymac, uwięzić, zabić, strawić i wchłonąć związki organiczne z ciała ofiary, każda roslina naczyniowa ma te cechy, wabią kwiaty, unieruchamiają i porażaja włoski parzące, lepiące włoski unieruchamiają, u mięsożernych zespół tych cech jest w pułapce, która tpo przekształcony liść, pułapka wabi, więzi, zatrzymuje,, trawi owady, niektóre nie mają enzymów trawiennych, ale wykorzytsuja bakterie i pluskwiaki. Typy pułapek: dzbanek to liść lub rozeta liściowa np. u anasowatych Bromeliaceae z aktywnymi elementami blaszki liściowej lub emergencjami, czynne pułapki sa ruchome, bierne nieruchome, aktywne ma rosiczka i tłustosz Pinguicula sp., bierne to byblis i aldrowanda. Pęcherzyki z czapeczka to następny typ pułapek, pęcherzyk to woda, gdy wpadnie do niej owad jest z nia zasysany do środka i trawiony. sieci lownesystem rur z otworami, który zwęża się i prowadzi do komory trawiennej jest u katpurnicowatych Sarraceniaceae np. kapturnica Sarracenia sp. i darlingtonia. u niektórych mięsożernych trawią enzymy bekterii. Klejące pułapki u kiwi Actinidia sp. 20 gat. u darlingtonii liście maja przestrzenie bez chloroplastów, jest wyrostek jako języczek węża z nektarnikami, ląduje owad na języczku, idzie do środka pulapki, idzie do swiatła-części bez chlorofilu. Kapturnica zyje w Ameryce Płd, torfowiskach Europy-w Austrii im Czechach, podobna budowa pułapki do darlingtonii, owad szuka w niej innych owadów. Hliamfora Heliamphora sp. żyje w kwarcytowcyh i piaskowcowych górach Brazylii i Górach Stołowych. dzbanek-wieczko dzbanka robi dużo nektaru, ma ładny zapach i włoski skierowane w dół u kaptuernicy, owad slizga się w dół pow łoskach. Katopsis z ananasowatych to epifit, rozeta liści tworzy zbiornik z deszczówka, gdzie topia się owady, Broccinia redutta ma enzymy trawienne, dzbanecznik Nepenthes sp. jego przodek był mięsożerny, ale mięsożerność zanikła dla 3 gatunków, jest spokrewniony z muhcołówką, u aldrowandy nektarniki sa na pow. mieszka dzbanka, ma własne enzymy, gł. proteazy, sa w płynie bez bakterii, zanim zamek się otworzy u mlodych osobników jest perystom, który zanika jest silnie nawilzona pow. pułapki, sa nektarniki, owad idzie do nektaru, mrówki tam zyją, jedza nektar, żyją w pułapce i przestrzeni ogonków liściowych, ida do płyna, łowia owady, ich idchody wchłania roslina, mrówki chronia ja przed ryjkowacami, jest dziurka w nektarniku. kokorniak Aristolochia sp. i darlingtonia nie maja antocyjanów w wakuolach, owad wpada do pułapki, idzie do swiatła. Mogą być włoski przyciągające termity w pułapkach. Anatomia dzbanka, ma blaszki włosowe, owady dzięki włoskom na nogach chodza po szkle i innych gładkich pow., włoski wbijają sie w szczeliny, blaszki zatrzymuja odnóza i zanieczyszczaja je, owad nie może wyjść ze dzbanka, w pułapce są gruczoły trawienne, nietoperze i tupaje robią odchody do dzbanków dzbaneczników, niektóre gat, maja boczne wieczko, gdzie jest skonsolidowany nektar, wabi małe ssaki i ptaki, one oddaja tam odchody, mało te gat. łowią owadów, więcej odchodów, rosliny owadożerne jedza owady, mięsożerne nicienie, skorupiaki, pierwotniaki, glony, małe kręgowce, wiele organizmów jedzą. Cephalotus sp. rosnie w Australii, żyje na dnie jezior, nadaje sie do akwarium, są amłe robia duże dzbanki, mjaą dwa typy liści, fotosyntetyzujące i zakończone dzbankeim, w dzbanku sa gruczoły enzymatyczne, robia enzymy trawienne, połapki mogą być w rozrosniętych ogonkach liściowych, gdzie topia się owady, byblis ma duże włoski ze sluzem i siedzące trawienne, w pułapkach może być robiona żywica, przyklejaja się do niej owady. współpraca roslin z pluskwiakami atakującymi owady, jedza owady, odchody idą na liść, epiderma liścia pobiera związki mineralne, pająk je pluskwiaki, daje odchody. Rosolistnik portugalski Drosophyllum lusitalicum żyje  wAustralii, na silnie nasłonecznionych klifach, od morza sa mgły, chlonie z nich wilgoć. Mięsożerne zyja w wilgotnym środowisku, w niskim pH, unikaja CaCO3, malo azotu i fosforu w glebie, tłustosz i rosolistnik maja włoski z elementami wiązki przewodzącej, 2 emergencje to śluz i enzymy trawienne, rosiczka 150 gat.ma kilka typów liści, 1 zginają pułake do ofiary, inne robia sluz, i enzymy to aktywna, klejąca pułapka, liść się zgina, ma włoski klejace. rosiczka wonna Drosera odorata ma holokinetyczne chromosomy, bez przewężenia pierwotnego. Tłustosz łapie drobne owady, klejąca, aktywna pułapka, liść zagina się, ma duże włoski ze śluzem, małe z enzymami, łapie małe owady np. mrówki i muszki. Niektóe mięsożerne łapia iz abijaja owady, które jedza pluskwiaki i daja odchody do pułapki. Stylidium sp. jest zagrozony, ma pułapki zatrzaskowe, mleczniki Glaux sp. zamykaja blaszke liściową, mają na niej włoski z enzymami, pływacz średni U. intermedia ma pęcherzyki, rośnie na śląskich torfowiskach, U. pubescens ma włoski w kształcie litery H,  pułapce żyją glony, enzymy robia wloski, glon robu enzymy egzogenne. Pupałapki zastępuja korzenie u Gemala sp. z madagaskaru, dotatni geotropizm, pułapka ma szyjke i komorę, są dwa ramiona, po ktorych idzie owad. Sagowce Cicadopsida to nie jest grupa ekologiczna, ale klasa nagonasiennych mają cechy wspólne, anatomie i morfologię. rosna w centralnej i Płd. Ameryce i w częsci Azji. Sa w górach i na niżu. W Starym Świecie są sagowiec Cycas sp., Encephalartos sp., Macrozamia sp., Lepidozamia sp., Bovenia sp., Stangeria sp. Maja korzeń palowy, liście, sawannowe mają węższe blaszki liściowe niż leśne, ochrona przed słońcem, w Afryce zyje kilkadziesiąt gat. cykasów. W nowym Świecie są Ceratozamia sp., Dioon sp., Zamia sp., Chigua sp., Macrocycas sp., Lepidozamia sp., Microzamia sp. Sagowce były użytkowane, nasiona maja skrobię i białko, jedzono je robiono z nich mąkę, z dioonu jest ciasto na tortille. budowa sagowca, ma kłodzinę, odpowiednik pnia, sa podobne do paproci drzewiastych, mają dużo wtórnego miekiszu, mało drewna, kłodzinę otaczają ogonmi liściowe i łuski, chronia przed pożarami, spod nich odbijaja pąki, są 3 typy korzeni, palowe, przybyszowe i koralowe, które dorastaja do pow. gruntu i swiatła, żyją tam bakterie i sinice wioążące N2 np. Nostoc sp., sagowce mają dobrze rozbudowane liście, Encephalartos sp. ma rozbudowane, Zamia sp. ma 50 cm szerokości. Niektóre maja kłodzinę w gruncie, poniżej jest korzeń palowy, na pow. gruntu są liście, jest tak u bowenii i stangerii (polskie nazwy takie same jak łacińskie), mogą miec krótką kłodzinę, duzo korzeni przybyszowych np. u cykas, lepodozamii i makrozamii, niektóre cykasy maja kilkunastometrową kłodzine. Liście sagowców w paleozoiku, gdy była duża wilgotność były całobrzegie, ze spadkiem wilgotności był podział blaszki liściowej. Ewolucja sporofilu zpyłkiem i zalążkami. Jest strobil żeński lub sa liście z zalążkami bez strobila np. u niektórych cykasów, wszystkie sa rozdzielnopłciowe. Mają 1 lub 2 duże żeńskie szyszki lub dużo małych męskich, nie stwierdzono wyodrębnionych chromosomów płci. wiatropylnośc, relikty zapylają ryjkowce, są różne rodzaje sagowców, maja różny rozwój, część rozwija się w strobilach, gdzie dojrzewa. Jst strobil z pyłkiem ryjkowce jedzą go i przenoszą pyłek na żeński strobil, który ma zapach, mają termogenezę, wytwarzają ciepło, są cieplejsze od otoczenia, obok rodzaju Gingko sp. maja orzęsione plemniki, idą łagiewką pyłkową do zalązni, łagiewka pęka, 2 plemniki w płynie idą do zalążni, są orzęsione jak u paprotników, nasiona maja spoczynek, zarodek leżykilka miesiędzy i kiełkuje, zalążek rośnie. Może iśc łagiewka do zalążni i byc spoczynek przed post. zarodka, zapłodnienie jest po 0,5-1 roku. Nasionio dojrzewa, zarodek kielkuje. wiele nasion dojrzewa poza organizmem macierzystym. Zewnętrzna część nasiona jest zmięśniała to osnówka, jedzą ja ptaki i gryzonie, każda łuska szyszki ma 2 nasiona w strobilu. Sagowce sa zagrożone, zamię i cykasy można kupić, w płd Afryce jest kilkadziesiąt gat. Encephalartos horridus jest pustynny, ma duże, sztywne liście, duzo sklerenchymy, aparaty szparkowe na spodzie liścia. Bowenia ma liście kilkadziesiątkrotne podzielone, podziemne korzenie, duzy spichszowy korzeń, małą, krótka łodygę, jest owadopylny, są 2 gat. w Austarlii. W Australii są dwa gat. lepidozamii L. hopei ma 11 m wys., borygeni wycinali w niej stopnie i szli po nasiona, L. paperosmona ma dużą, sztywna kłodzinę. Jest kilkadziesiąt gat. makrozamii, niektóre są małe, inne duże, można je uprawiać w małych doniczkach jako bonsai np. M. moorei, sadzi się sagowce w postaci pozbawionej liści i korzeni kłodziny tak sprzedawany jest np. Cycas revoluta, kłodziny pryska sie fungicytami dla ochrony. Jeden gat, zamii żyje w suchym siedlisku, dwa w wilgoci, Z. furfuracea ma liście z kutnerkiem, który tracą po dojrzeniu, Z. pseudoparasitica to epifit, jego nasiona jedza nietoperze i roznosza je po dnie lasów, z dna jedzą je szczury. Chigua miał 2 gat. już nie ma tego rodzaju, miał w liściu 1 gł. nerw, zamia ma równoległe unerwienie liścia. Microcycas colocoma ma cebule, zachował się na ostańcach wapiennych, w Europie najwięcej ich w Czechach. Cycas sp. ma kilkadziesiąt gat., kłodzina w podłożu, gat. C. multipinnata i kilka innych mają podzieloną blaszkę liściową, reszta ma niepodzielona, zwykle kilka podziałów blaszki liściowej, najstarszy ma 150 lat. Liśc C. revoluta w Niedziele Palmową w Watykanie święcą zamiast palmy wielkanocnej, Dioon w Meksyku służy do święcenia w Niedziele Palmową, Dioon podule jest jadalny (podule-jadalny), ma dobrze rozwinięte wiązki przewodzące i sklerenchymę, liście są sztywne, znosi brak wody. Pasozyty transportują wodę i związki odżywcze przez fizjologiczny most haustoriami-organem pobierającym zw. odżywcze z innych tkanek np. z łozyska u płodów zwierzat. Rosliny przyłaczają cała wiązkę przewodzącą lub tylko drewno, moga nie mieć fotosyntezy, jemioła Viscum sp. ma fotosyntezę, całkowite pasożyty nie mają fotosyntezy, pasozyty mogą mieć słabą fotosyntezę i słabe plastydy. 15 rodzin kwiatowych,m 2 gat. nagonasiennych z rodziny zastrzalinowatych Podocarpaceae, z kwiatowych sa kaniankowate Cuscutaceae, gązewnikowatych Loranthaceae, raflezjowatych Rafflesiaceae. Są dwie klasyfikacje pasozytów: częściowe i całkowite, częściowe pobieraja wodę i minerały, całkowite również asymilaty, obligatoryjne potrzebują do życia i rozwoju gospodarza, fakultatywnemogą zyć samodzielnie, ale wtedy są słabsze. Obligatoryjne to jemioła Viscum sp., Phoradendron sp., rodzina gązewnikowatych Loranthaceae. Pasożyty bytujące na korzeniach to korzeniowe są tu przedstawiciele zarazowatych Orobanchaceae, raflezjowatych, piestrzennikowatych Hydnoraceae, pasożyty niefotosyntetyzujące bez chlorofilu, to kanianka Cuscuta cassytha, pasozyty zewnętrzne, wyrastają z gospodarza na zewnątrz, np.raflezjowate. Fakultatywne to trędownikowate Scrophulariaceae, drzewo sandałowe Santalus sp. Całkowite pobierają od gospodarza wszystko czego potrzebują, częściowewodę i związki mineralne, spokrewniony z jemiołą Arcentridium sp. Nagozalążkowe sa w płn. Afryce, owoce jedza ptaki, oddają odchody z nasionami na gałeziach. Pharandendron sp., jemioła mniejsza Viscum minimum cała wrastaw  łodygę sukulentów z wilczomleczowatych Euphorbiaceae, widać ją tylko w czasie kwitnienia, w czasie kiełkowania nasiono tworzy haustoria, wytwarzane sa na nich związki rozpuszcające kutikule, siewka wrasta do środka. Łodygowe są na łodydze, korzeniowe na korzeniu. Zarazowate rosną na murawach kserotermicznych np. zaraza Orobanche sp. żyje w Europie płd., Aeginetia indica ma pojedynczy kwiat zaraza kwiatostany, nasiona zarazowatych są lekkie, roznoszone przez wiatr, niewiele znajduje gospodarza, A. indica żyje na trawach, zaraza bluszowa Orobanche hederae zyje pare lat, żyje na ziołach i bluszczu, lubi ciepło. Łuskiewnik różowy Lathrea squamaria rośnie na drzewach i krzewach w Polsce i Europie Zachodniej, podłacza się do drewna, asymilaty pobiera z korzeni do pączków, magazynuje je w tk., potem pobiera wode i minerały. Pnące to kanianka i raflezja Rafflesia sp. żyje na pelargoniach Pelargonium sp. i fikusach Ficus sp. C. cassythia rosnie w Śródziemnomorzu i Afryce. Balanophora sp. żyje w Afryce. Domacja to domki dla różnych organizmów. to zagłebienia w liściu, łodydze i korzeniu, żyja w nich mrówki i roztocza zjadaja grzyby atakujące rosline i roslinożerne owady, jest korzyśc i dla rosliny i dla zwierzęcia, myrmekodomacja to domki dla mrówek, najprostsze to wgłebienia liścia przy krawędziach nerwów, dzbanki dzbaneczników Nepenthes sp. Myrmecodia tuberosa i Hydnophytum formicarium to epifity, ich hipokotyl rozrasta się, jest w środku pusty zyja  w nim mrówki, w domacjach absorbowane sa związki mineralne z odchodów zwierząt, pseudobulwy u storczykowatych Orchidaceae, Myrmecophila sp. tworzy w puzczy diabelskie ogroby, dominuje kilka gat., mrówki niszczą konkurencje rosliny, myrmekodomacja to powiększone, puste domki dla mrówek, gdzie chodują one czerwce, mrówki biorą cukry od roslin, akacja Acacia sp. domacjum to otwór. Paprotniki Microgramma brucella, ma puste bulwy, gdzie mrówki robia gniazda, Lecanopteris sp., płaskla Platycerium sp. maja liście zarodnionośne i fotosyntetyzujące, P. madagascariensis ma woski, storczyki też maja odmacja. rosliny współpracujące z mrówkami maja ciałka odżywcze z białkami, skrobia i tłuszczem. Mrówki chodza po roslinie i zbierają te ciałka, atakując zwierzęta jedzące roslinę. Również pająk je te zwierzęta, ciałka to wytwory epidermy, sa pozakwiatowe nektarniki, epiderma ma włoski przypominające gruczołowe robia one ciałka odżywcze, pieprz Piper sp.  ma puste w srodku pędy, mrówki robia tam gniazda, są komórki odżywcze zjadane przez mrówki, elajosomy sa na nasionach, mrówki zbieraja nasiona do gniazda i jedza je. Pozakwiatowe nektarniki np. u marakuji Passiflora sp., ida do nich mrówki i osy i niszczą owady roslinożerne. Puste ogonki liściowe u jesiona Fraxinus Excelsior. 3 hipotezy powst. nektarników: nektar potrzebują mrówki, roslina robi go by nie niszczyły liści, kwiatów, mrówki robia nawóz nawożący ziemię, niszczą roslinożerne owady, domacja odciągaja od kwiatów i liści mrówki. W domacjach żyją roztocza, mrówki, żaby, pierwotniaki, bakterie, kaktus ma pozakwiatowe nektarniki, w zimnie przenikają przez nie pasożytnicze grzyby, usuwaja nadmiar nektaru. Moduły liściowe dla bakterii u pochrzynowatych Discoreaceae, marzankowatych Rubiaceae bakterie idą do zarodka z rosliny macierzystej, korzenie koralowe z sinicami i bakteriami wiążącymi azot atmosferyczny. Kserofity, rosliny suchych środowisk, sa sukulenty i sklerofity. Sukulenty mają miękisz wodny, wakuole ze śluzem np. kaktusy Cactaceae, sklerofity nie gromadzą wody, spadek transpiracji, gruba epiderma, kutikula, włoski na powierzchni, zwijanie liści, woski, sukulenty też ograniczaja transpirację np. liście przekształocne w ciernie. Sukulenty liściowe gromadzą wodę w liściach, łodygowe w łodydze, korzeniowe w korzeniach. Do lodygowych i liściowych należą niespokrewnione gr. roślin podobne morfologicznie i anatomicznie np. wilczomleczowate Euphorbiaceae i kaktusowate Cactaceae. Są kolumnowe i kaktusy Cactus sp. i wilczomlecze Euphorbia sp. Kaktusy z liśćmi to krzewy i małe drzewka, obok liści mają ciernie. Cierń to przekształcony liść, kolec służy do obrony np. u róży Rosa sp. Kaktusy pochodzą z obu Ameryk, w innych częściach świata zostały sprowadzone przez ludzi, są 2 gat. w Afryce, które przywlekły ptaki. Sukulenty mają różną budowę. tkanka wodna, jej komórki mają duże rozmiary, endoduplikacje, niedokończone podizały, bez cytokinezy, rośnie komórka, jądro i wakuole. Ciernie to zmodyfikowane organy, tu liście. Pokroje kaktusów: cylindryczne, kolumnowe, kuliste, drzewiaste, tarczowate, krzewiaste. Szczepienie kaktusów, bezzieleniowy kaktus, nasiona wysiewane na zielonym kaktusie, bezzieleniowy to pasozyt, całe zycie na gospodarzu, jest na jego szczycie, zielony pobiera wodę i związki mineralne, fotosyntetyzuje, bezzieleniowy pobiera od niego asymilaty, minerały i wodę. Pokroje sukulentów , łodygowe to kaktusowate, wilczomleczowate, liściowe to kaktusowate, astrowate Asteraceae np. starzec Senecio sp., gruboszowate Crassulaceae, rozmnaża sie je z liścia. starzec popielny Senecio stapeliformis, starzec bluszczolistny S. macroglossus. Aloes Aloe z jednoliściennych. Portulakowate Portulaceae to kserofity, maja grubą kutikulę, sukulenty grmodzą wodę i mjaą mechanizmy chroniące przed jej utratą, kserofity maja mechanizmy chroniące przed utratą wody, ale nie gromadzą jej. Kluzja Clusia sp. mają grubą kutikule, epidermę, woski, włoski. sukulenty się regenerują, odcięty liść ma podziały komórek, komórki różnicują się i odtwarza łodygę i korzenie. Halofity, słonorośla, roślinnośc solniskowa, rosliny słonolubne, rosną na terenach zasolonych np. w strefie pływów morskich, to sukulenty i sklerofity, mnają utrudnione pobieranie wody z podłoża więc mają mechanizmy zatrzymywania wody, cisnienie osmotyczne soku komórkowego jest wyższe niż ciśnienie w glebie, na łodygach i liściach mają gruczoły usuwające nadmiar soli. są halofity bezwzględne (obligatoryjne), zyja tylko na terenach zasolonych np. muchotrzew solniskowy Spergularia salina, soliród zielny Salicornia europea, i fakultatywne, zyja na terenach zasolonych, ale i na niezasolonych np. mannica odstająca Puccinellia distans, pięciornik gęsi Potentilla anserina. Chimery maja rózne komórki tej samej tkanki, róznica tod efekt, inny skład genetyczny, uszkodzenia, 2 populacje komórek obok siebie. komórki z uszkodzeniem aparatu fotosyntetyzującego np. brakiem lub mniejsza ilościa chloroplastów, to główne kultywary - rosliny ozdobne, są też w przyrodzie, sa mutacje w naturze, w jednej z komórek w nasieniu, komórki dzielą się, jest roslina mutant, może być tak, że zmutowana komórka nie idzie do nasion, nie widać jej skutków. Chimery sa słabsze, głownie kultywary, ozdobne, ludzie je chodują dla ozdoby np. kapturnica Sarracenia sp., fikus Ficus sp. mają mało chloroplastów, widac jasne plamy, im więcej tym słabsze, potrzebują opieki, barwne chimery np. choroba wirusowa postroć tulipana, zmienia fizjologie, jeden kwiat tulipana Tulipa sp. ma rózne koloru płatków. Pandamus Pandamus sp. ma korzenie podporowe, lubi grząski, wilgotny grunt, kolce na brzegu liścia chronia przed zjedzeniem. Dracaena surculosa, dracena trójkolorowa D. marginata sadzi się w torfie z piaskiem i ziemią.  Pieprz ozdobny Piper ornatum z pieprzowatych Piperaceae, Rhaphodophora sp. z obrazkowatych Araceae, trzylistka, piprzówka  Peperomia sp. Nagozalązkowe drobnolistne to gr. z małymi liśćmi, liście przekształcone są w szpilki, szpilkowe Pinopsida, to nie gr. ekologiczna, maja mało powierzchnie, sałbą transpiracje, fotosyntetyzują np. araukaria Araucria sp. duże drzewa, robia lasy iglasty. niektóre maja liście np. agatis Agathis sp. Szpilkowe maja grubą kutikulę, równoległe wiązki przewodzące, aparaty szparkowe na spodniej stronie liścia, miekisz palisadowy i gąbczasty mogą być zlane w jeden typ miękiszu. w Polsce to sosna Pinus sp., świerk Picea sp, jodła Abies sp., modrzew Larix sp. Agatis to duże drzewo, szpilkowe są duże np. mamutowiec olbrzymi Sequoiadendron giganteum ma ponad 100 m. żyje 2000 lat, ma drobne szyszki i liście, nalwyższe drzewo swiata. Małe liście, mała asymilacja, sekwoja wieczniezielona Sequoia sempervirens ponad 100 m. Cedr Cedrus sp. w Europie zachodniej, górach Śródziemnomorza jest użytkowany od starożytnoci, meble z drzewa cedrowego. Podokarp Podocarpus sp., drzewko bonsai, jest w szklarniach rozmnaża sie przez sadzonki z klasy kordaitów Cordaitopsida.
Ekologia zapylania, czyli adaptacja rozmnażania do środowiska. Ewolucja kwiatów w kwiatowych Angiospermae, zalezy od wielu czynników. zapylanie przez owady to entomogamia, powstanie kwiatu kwiatowych związane jest z nagozalążkowymi wielkolistnymi Cycadophitina, benetydy Bennetidopsida miały mikrosporangia i makrosporangia. Makro i mikrosporofile były na osi pędu w luźnych oslonkach. Makrosporofil podobny był do kwiatu, ale nie był kwiatem, był analogiem kwiatu, benetydy miały na kłodzinie liściowe okrywy, warstwy osłonek dawały wzrost kłodziny. Podobnie było u przodków kwiatowych i u innych roślin. z benetydów wyodrębnił sie przodek kwiatowych. Pierwsze kwiaty powstały w dolnej kredzie, były już owocki u jaskrowatych Ranunculaceae i magnoliowatych Magnoliaceae. Były utwory pochodne słupków, były utwory z wieloma słupkami, podobny jest kwiat tulipanowca Liriodendron sp. ma słupek, owocostany z zalążkami brzeżnie ustawionymi na makrosporofilu, słupek otwarty, te rośliny podobne do niego miały tylko kwiaty żeńskie w skamielinach, były rozdzielnopłciowe. Są kwiaty rozdzielnopłciowe i obupłciowe - rózne drogi ewolucji. Kwiatowe to gr. polifiletyczna z w wieloma przodkami. jest dużo egzemplarzy z wczesnej kredy, powstały w górnej jurze Caloda develoryana jest wiatropylny, podobny do platanowatych Platanoceae i oczarowatych Hamamelidaceae.  Sa kopalne kwiaty, jest wiele przodków kwiatowych. wiele zwęglonych i skamieniałych szczątków kwiatowych znaleziono. Były obupłciowe, miały małe kwiaty. kwiat podobny do rózwatych Rosaceae i skalnicowatych Saxifragaceae. Okrywa kwiatowa zóżnicowana na kielich i korone, kwiaty pięciokrotne, dwuliścienne powstały w dolnej części, górnej kredy. Znaleziono ziarna pyłku z pokładów dna oceanu. nie ma przeglądu wszystkich ziaren pyłku nagozalązkowych, pyłki innych roslin mogły sie do nich upodobnich. Sa kwiaty z niezróżnicowaną pokrywa kwiatową. Pierwsze kwiaty miały dobrze rozwinięte słupki i znamiona, miały włoski, były wiatropylne. włoski na słupkach łapały pyłek-łapacze pyłku, sa kwiaty podobne do kwiatów rózowatych. Pierwsze kwiatowe miały płatki korony i działki kielicha pięciokrotne, słupek i pręciki, obupłciowe, symetria promienista. Kwiaty storczykowatych Orchidaceae mają symetrię grzbiecistą, wyższy stopień ewolucji. Ekologia zapylania kwiatów nawiązuje do anatomii, morfologii, ekologii rosliny, fizjologii, genetyki, sytsematyki, ewolucjonizmu, systematyka, ekologia, anatomia i morfologia zwierząt, zapylaczy też jest ważna. Anatomia i morfologia roslin mówia o sposobie zapylania i zapylaczach, podobna budowa rosliny i zapylacza. fizjologia i biochemia, wydzielane związki chemiczne sa trudne do wykrycia np. feromony owadów, rosliny robią takie same związki chemiczne jak samice owadów, związki przywabiajace owady dają kwiatom dany zapach. Zapachy wykrywa chromatografia gazowa - analiza rozpuszczonych w powietrzu związków chemicznych. 1 cząsteczka owadziego feromonu jest rozcieńczona na wiele metrów. Różne związki chemiczne dają zapachy. Wiele kwiatów jest odwiedzanych przez różne gatunki owadó np. muchówek Diptera. Nie wiemy kiedy powstało to rozwiązanie ekologiczne i ewolucyjne. Znamy 500-600 rodzin kwiatowych, ok. 200 rodzin znanych z przed trzeciorzędu np. w górnej kredzie żyły magnoliowate Magnoliaceae, dzisiejsze magnoliowate sa bez zmian. Rodziny traw Poaceae, turzycowatych Cyperaceae powst. w trzeciorzędzie, gdy były duże, wolne przestrzenie. Wtedy tworzyły sie dzisiejsze rodziny, kwiatowe przekształcaja kwiatostany zależnie od ich funkcji, złozone Compositeae i astrowate Asteraceae kwiatostany mają funkcje kwiaty. Najwyższy rozwój ewolucyjny mają dwuliścienne. Niektóre rodziny mają kwiaty dostępne dla wszystkich owadów, inne nie. Genetyka bada jak post. zróżnicowanie i na czym polega zmiana wielogenowa. Systematyka roslin i zwierząt, coraz lepiej poznajemy systematykę roslin i zwierząt. Zmiany są szybkie i częste, badania genetyczne i systematyczne daja nowy pogląd na ewolucje, badamy fragment jednego genu, ma on wiele nukleotydów bez znaczenia, jego działanie niweluje działanie innego genu. Pewniejsze sa badania w odniesieniu do grupy spokrewnionej. Badamy mitochondrialne i plastydowe DNA. Geografia roslin, fitogeografia robimy mapy wędrówek roslin, badamy ich rozmieszczenie i powód tego rozmieszczenia. Mapy wędrówek roslin i zwierząt np. dużych ssaków w Europie, jest wiele schematów i wiele badań. Badamy zmiany nadziemnych częsci kwiatowych w ciągu roku. Znaczenie ekologii zapylania dla systematyki, systematyka kwiatowych opiera się tez na budowie kwiatów, ekologia zapylania rozwinęła się na tle biologii zapylania kwiatów. Jest wiele zjawisk biogeograficznych opartych na tle biologii kwiatów, biocenologia bada związki roslin i zwierząt zachodzące na poziomie populacyjnym i ekosystemowym, ma znaczenie praktyczne w chodowli np. palmy daktylowej Phoenix dactylifera. Archeofity to stare rosliny z danego terenu, są też nowe, które z powodu braku zapylaczy przeszły na samopylność np. koniczyna łakowa Trifolium pratense, sprowadzono dla niej trzmiela ziemnego Bombus terrestris. Koniczyna Trifolium sp. jest w Europie Środkowej rodzima. w nowej Zelandii sprowadzono nie robi nasion, rozmnaża sie wegetatywnie, trzmiel ja zapyla, gdyż ma dlugi aparat gębowy, więc go sprowadzono. 
Fenologiczne pory roku. Zakwitanie roslin zależy od pór roku. Botanicy wyróżnili przedwiosnie, gdy kwitną drzewa, krzewy i byliny przed pojawieniem sie liści, wskaźnik to kwiaty podbiału pospolitego Tussilago farfara, leszczyny pospolitej Corylus avellana, olchy Alnus sp., topoli Populus sp., przebiśniegu śniezyczki Galanthus nivalis, przylaszczki popsolitej Hepatica nobilis, złoci żółtej Gagea lutea, zawilca gajowego Anemone nemorosa i ziarnopłonu wiosennego Ficaria verna. Pierwiosnie, kwitna drzewa i krzewy, które wypuszczaja paki kwiatowe i liści jednocześnie, wskaźniki to czeremcha zwyczajna Padus avium, jabłonie Malus sp., grusze Pyrus sp., wisnie Prunus vulgaris, czereśnie Cerasus avium, śliwa tarnina Prunus spinosa, pierwiosnek wyniosły Primula elatior, porzeczka Ribes ps. Wiosna drzewa, krzewy i byliny z kwiatami rozwijajacymi sie po rozwoju liści, bez lilak Siringa vulgaris, kasztanowiec Aesculus sp., jarząb pospolity Sorbus Aucuparia, głogi Crataegus sp., szczodrzeniec (żarnowiec) Citisus sp. Wczesne lato to kwitnienie zbóż, koniec dojrzewania wczesnych roślin jagodowych np. borówek Vaccinium sp., kwitnie bez czarny Sambucus nigra, liguster pospolity Ligustrum Vulgare, szałwia łąkowa Salvia phratensis. Lato właściwe to dojrzewanie zbóż i zniwa, wskaźnik to kwitnienie lipy Tilia sp., drobnolistna T. cordata i szerokolistna T. platyphlollus, owoce maliny Rubus idaeus, jarzębiny i bzu czarnego. wczesna jesień to koniec kwitnienia, dojrzewają owoce, to kwitną gwiazdnica pospolita Stellaria media, nawet w zimie pod śniegiem, sa małe kwiaty, wychodza spod sniegu, wrzos pospolity Calluna vulgaris. Późna jesień to brak kwitnienia, opadaja liście, wzkażnik to opadanie liści brzozy brodawkowatej Betula Pendula. Zima brak wegetacji.
Typy zapylania wg. zapylenie obcym pylkiem, obcopylność, ksenogamia i zapylenie własnym pyłkiem idiogamia, samopylność, fiołek wonny Viola odorata jest okresowo samo i obcopylny. wiosną jest obcopylny, ma barwne, wonne kwiaty, latem samopylny ma zamknięte kwiaty kleistogamiczne. kolejny typ to przemieszczenie pyłku z jednego kwiatu na drugi, to zapylenie sąsiedzkie geitonogamia. Zapylenie w obrębie jednego kwiatu to autogamia. Samopłodnośc to wydanie nasion bez zapłodnienia. kombinacja samopylności i obcopylności daja problemy badaczom, inny materiał genetyczny potomstwa. Rdest ptasi Polygonum aviculare wiosną do połowy czerwca ma kwiaty, jest obcopylny, jesienią samopylny. te same osobniki daja populacje o różnych genomach nasion, bez poznania biologii gatunku wyniki badan sa niepełne. kokorycz pusta Corydalis cava z rodziny dymnicowatych Fumarioideae kwitnie przed rozwojem drzew w lasach liściastych. Pyłek nie kiełkuje na własnym znamieniu, gdzie degeneruje. Znamię każdej rosliny ma odp. budowę i biochemię. Wytwarza związki chem. rozpoznające własny pyłek, zachowuja się jak ciała odpornosciowe. Wile jest takich gatunków, gdzie pyłek degeneruje na wszystkich kwiatach macierzystej rosliny np. lucerna siewna Medicago sativa. Samosterylność, samopłonność - własny pylek nie kiełkuje na znamieniu. Przestrzenne rozdzielenie słupków i pręcików, moga być w różnych kwiatach, dwupiennośc, osobniki męskie i żeńskie u wierzb Salix sp., topoli Populus tremula, bniecia białego Melandrium album, pokrzywy zwyczajnej Urtica dioica, wierzby zielnej Salix herbarea. Drzewa, krzewy i zioła męskie i żeńskie. Rozdział na osobniki męskie i żeńskie jest u nagozalążkowych Gymnospermae np. u modrzewia europejskiego Larix decidua. całkowity rozdział płci przy dwupienności to monoecja, jeden pień ma osobniki żeńskie, drugi męskie np. leszczyna Corylus avellana. Częściowy rozdział płci andromonoecja - jeden osbnik ma kwiaty męskie i obupłciowe, drugi żeńskie np. przytulia Galium sp. i kasztanowiec Aesculus hippocastanum ma duże kwiaty. Androdiecja, osobniki męskie i obupłciowe pozostałośc po dwupienności lub przygotowanie do niej np. knieć błotna Caltha palustris. dębik ośmiopłatkowy Dryas octopetala  zróżowatych, badania robimy na populacjach. Gymnomonoecja jeden os. ma kwiaty obupłciowe, drugi żeńskie, robi duzo owoców np. lepiężnik lekarski Petasites officinalis. Gymnodiecja osobniki żenskie i obupłciowe np. bluszczyk kurdybanek Glechoma hederacea, wiele europejskich gat. odkryto po zbadaniu populacji. Trimonoecja, jeden osobnik ma kwiaty męskie, żeńskie i obupłciowe np. krwiściąg mniejszy Sanguisorba minor z różowatych, jeden kwiatostan ma 3 rodzaje kwiatów. Triecja, trójpiennośc, są osobniki obupłciowe męskie i żeńskie np. jesion wyniosły Fraxinus excelsior, jedyny przedstawiciel oliwkowatych Oleaceae w Polsce, wiele przedstawicieli zyje w tropikach i subtropikach. w kwiecie są słupki i pręciki, często są tak ustawione, że niemożliwe jest samozapylenie to herkogamia np. barwinek pospolity Vinca minor, heterostyla (różnosłupkowośc) słupki i pręciki rozwijają się w różnym czasie w różnych kwiatach np. krwawnica pospolita Lythrium salicaria, pierwisnek lekarski Primula veris. Krwawnica ma trójpostaciową heterostylię, kwitnie w lecie, ma pręciki o 3 długościach, tylko o 2 sa w 1 kwiecie. dichogamia, czasowy rozdział płci. Przetprątność, protoandria, pierwsze sa pręciki np. lepnica dwudzielna Silene dichotomia i driakiew żółta Scabiosa ochroleuca, przedsłupność, protogynia, pierwsze sa słupki np. ciemiernik zielony Helleborus viridus i purpurowy H. purpurascens.  Są w płd Polsce, Bieszczadach i płd i wsch Karpatach. Obupłciowośc to cecha pierwotna, w kwiatach jednopłciowych pozostałość pręcików to prądniczki, pręciki zwijają się w robiące naktar prądniczki.  Czynnki zewnętrzne spowodowały rozdział płci: susza, anomalie klimatyczne. U babki lancetowatej Plantago lanceolata są różne kombinacje. Wiatropylne wierzby robia nektar w czasie przedwiśnia i pierwiośnia. Pszcxzoły lecą do żeńskich wierzb. Wierzby sa owadopylne, topole Populus sp. wiatropylne, u topoli jest redukcja powabni.
Powabnośc kwiatów, to barwnośc kwiaów, są różne barwy kwiatów, śnieżyczka przebisnieg Galanthus nivalis, biały kolor od banieczek powietrza rozmieszczonych w tkankach płatków, hibiskus Hibiscus sp. biały kolor płatków dzięki bezbarwnej formy antocyjan, listera Listera sp. ma zielona barwe od chloroplastów w epidermie, ostróżka wyniosła Delphinium elatum ma niebieskie płatki dzięki niebieskim ciałkom barwnym z antocyjanami w epidermie, arnika górska Arnica montana ma w chloroplastach płatków antoksantynę, która tworzy też żółóte ziarna w soku komórkowym, żółte kwiaty, miłek letni Adonis aestivalis ma duże, czerwone ziarna w bezbarwnym soku komókowym, ma czerwone kwiaty, storczyk Ceologyne massangeana ma brązowe płatki dzieki antoferynie, jastrzębiec pomarańczowy Hieracium aurantiacum ma pomarańczowe kwiaty, to kombinacja czerwonego barwnika w skórce i barwnych ciałwk pod skórka. Barwy pozakwiatowe, powabnia u niekórych roslin nie sa kwiatami, derań Cornus sp. mała roslinka do 20 cm z rodziny dereniowatych Cornaceae, kwiaty to ciemne środki, otoczone sa białymi liśćmi podkwiatostanowymi w kontraście z ciemno czerwonym kwiatem. Wilczomlecz ozdobny ma kwiatostan, tworzy go kilka kwiatów męskich i jeden żeński w środku, otoczone są te kwiaty różowymi liścmi podkwiatowymi. Przeniec gakowy Melampyrum nemorosum rosnie na brzegu lasu, ma żółte płatki, po przekwitnięciu zostaja brązowe liście podkwiatowe, kontrast z platynowo nabiegłymi przysadkami to powabnia. Drzewa z rodziny dawidowatych Davidaceae, dawidia chińska Davidia involucrata ma mały kwiatostan w środku powabni - duzych, białych liści podkwiatostanowych (20-25 cm dł.), liście opadają, zostają kwiatostany. Zapachy kwiatów, klasyfikacja wg. Kerznera są różne typy zapachów: zapachy benzoidalne, zapach gożdzików Dianthus casus, eugenol to związek pachnący i odkażający; aminoidalne powojnik pnący Clematis vitalba z jaskrowatych Ranunculaceae rosnie w Zach. Europie, ma mocny zapach, kwiaty szybko więdna i opadają; indoidalne u raflezji Arnolda Rafflesia arnoldii rosnącej na Archipelagu Malajskim, zapach zgniłego mięsa wabi muchy padlinożerne, to największy kwiat, zapachy seksualne roslin imituja feromony owadów; parafinoidalne kozłek bzowy Valeriana sambucifolia, w Plsce jest kozłek lekarski Valeriana officinalis. Zapachy łapiemy przy pomocy chromatografii gazowej, kwas walerianowy mają kłacza i kwiaty kozłkowatych Valerianaceae (w Polsce kilka gat.), z nich pozyskujemy krople walerianowe, zapach tych kropli daje kwas walerianowy. Kwiaty moga mieć klika zapachowych związków chemicznych, z których jeden dominuje - kombinacje zapachów. Krzew gorejący, dyptam jesionolistny Dictammus albus ma olejki zapachowe, które w gorącym powietrzu zapalają się, mają niska temp. zapłonu, zapalaja się od światła, w bezwietrzny dzień; zapachy seksualne u storczyków, rodzaj dwulistnik Ophrys np. muszy O. muscifera, wydziela hormony jak samice owadów, mają odp. kształt i barwę warżki. Najwięcej feromonów owadzich robią storcfzyki, kwiat ma dwie poduszki z pyłkiem na pylnikach, owad odbiera je na głowie lub odwłoku i zapyla. Kwiaty wzkazuja miejsce z nektarem, wawrzyn górski Laurus montanus ma brązowe pylniki kontrastujące z bladofioletowym okwiatem, inny kolor pokazuje gdzie jest nektar. Owady o długich aparatach gębowych zbierają pyłek na aparatach, małe na ciele, kosaciec syberyjski Iris sibirica wskazuje gdzie owad ma lądowac i sięgnąć, są w jednym kwiecie 3 miejsca wiodace do nektaru, widac je w UV lub podczerwieni (oba pasma widza owady), wiesiołek Oenothera sp. jest żółty w swietle widzialnym, w środku widac w UV ciemniejsze miejsce wskazujące nektar, owady widza skrajne pasma UV. Sa 3 gat. wiesiołka w Polsce np. wydmowy O. ammophila, są obce gat. i hybrydy, które się zadomowiły. Bodziszek łakowy Geranium phratense ma jasne środki kwiatów, w UV widac wzór, wskaźnik dla owadów, w Polsce jest 10 gat. bodizszków Geranium sp. są kenofity, archeofity i obce. Ciałka połyskujące idą z wiatrem na suchym stawie u Ceropegia sp. i zwisające u Cirrhopetalium ornatissimum, mogą byc osadzone. Efekt welwetu u Syringa speciosa. ma bardzo cienką epidermę, drobne papile dają efekt miękkości. Mak arktyczny Papaver radicatum obraca sie w strone słońca aby zwiększyć temp. kwiatu dla zapylaczy, wyższa temp. daje podczerwień, to powabnia. Temp. podwyższaja kwiaty zakwitające wiosną, w kwiecie lub kwiatostanie jest wyższa temp. niż w powietrzu, owad lecit am ogrzać sie. morfologiczny przegląd kwiatów wg. Kuglera. Jest to morfologiczny przegląd klas entomogamicznych, owady je zapylają. są 1. klasa talerzykowe, podklasa pyłkowe u jaskrowatych Ranunuculaceae, makowatych Papaveraceae, różowatych Rosaceae, dziurawcowatych Hipericaceae, czystkowatych Cistaceae. Pierwotnie u roslin wodnych była ta podklasa, symetria promienista, u jaskrów Ranunculus sp. grzbiecista, maja wolne płatki, maja dodatkowe twory, zapylają muchówki, błonkówki i chrząszcze, korzytsaja z nich pszczoły, zbieraja z nich nektar do karmienia larw, potrzebuja pylku, sa tu grzybień bialy Nymphaea alba, bez czarny Sambucus nigra, barszcz zwyczajny Heracleum sphondyllum, ruta zwyczajna Ruta graveolens, ciemięzyca biała Verratum album, lipa drobnolistna Tilia cordata, skalnica nakrapiana Saxifraga aizoides, wilczomlecz obrotny Euphorbia helioscopia, tojeść rozesłana Lysimachia nummularia. Podklasa ukryte miodniki, morfologicznie kwiaty są podobne do poprzedniej klasy, zawsze robia nektar, miodniki ukryte w okwiecie, duża liczba owadów dla których jest dostępny, zapylają muchówki i błonkówki np. grusza pospolita Pyrus cummunis nektar robi dno kwiatowe, zapylaja pszczoły Apis sp., pszczolinki Andrena sp., trzmiele Bombus sp. bzygowate Syrphidae. Rosliny robią dużo nektaru dla wszystkich owadów, średnia efektywnośc zapylania np. śliwa tarnina Prunus spinosa, pięciornik rozłogowy Potentilla reptans, rzezucha łakowa Cardamine phratensis, barberys pospolity Berberis vulgaris, czosnek niedźwiedzi Allium ursinum, Sweertia perennis.2. lejkowate, u roślin o wielkich kwiatach np. goryczki Gentiana sp. słupek i pręciki ukryte są w koronie, u roślin o małych kwiatach wystają poza nią np. u waleriany Valeriana sp. Nektar robi nasada słupka. Owady wchodzą całe do kwiatu lub sięgaja do niego ssawkami. U goryczki kkrókołodygowej Gentiana clusii trzmiele wchodzą do wnętrza kwiatu. U kozłka lekarskiego Valeriana officinalis u schyłku korony jest miodnik. Zapylaja muchówki i błonkówki. Kwiat kozłka ma słabą grzbiecistość, nektar jest w ostrodze, pylniki i znamię słupka wystają z kwiatu, owad sięga aparatem gębowym do ostrogi po nektar, ociera się o pręciki i słupek i zapyla. U ostrogowca czerwonego Centranthus ruber jest 10 milimetrowa ostroga, u kozłka ma 2 -3 mm. u marzanki pagókowej Asperula cynanchica nektar wydziela górna powierzchnia dolnego słupka. Dolny słupek jest ukryty w dnie kwiatowym, górna pwoierzchnia wydziela nektar. Przykłady dynia Cucurbita pepo, tytoniu szlachetnego Nicotiana tabacum, zimowit jesienny Calchicum autumnale, krwawnica pospolita Lythrum salicaria, barwinek pospolity Vinca minor. 3. dzwonkowate, wiszą w dół pionowo lub ukośnie, wytwarzają sypki pyłek, owady dotykają pylników głową lub ssawką. U borówki bagiennej Vaccinium uliginosum dno kwiatowe robi nektar, pylniki otwierają się otworem na końcach komór pyłkowych, pylniki mają wyrostki, których dotchnięcie powoduje wysyp pyłku na cialo owada. Zapylają muchówki, pszczołowate, niektóre motyle. Jest tu rodzina wrzosowate Ericaceae, borówka czarna Vaccinium myrtillus, modrzewnica zwyczjna Andromeda polifolia, śnieżyczka przebiśnieg Galanthus nivalis, żywokost lekarski Symphytum officinale, żurawina błotna Oxycoccus quadripetalus, dzwonek pokrzywolistny Campanula trachelium, rdest wielokwiatowy Polygonum multiflorum, kopytnik pospolity Aserum europeum, wilcza jagoda Atropa belladonna, orlik pospolity Aquilegia vulgaris. 4. trąbkowate płatki na zewnątrz są płaskie, przy nasadzie tworzą długą rurkę, dolna część kwiatu jest rurkowata, góna płaska, nektar dla owadów o długich ssawkach. Płatki korony są wolne, nektar robią miodniki, kielich zrosłodziałkowy utrzymuje rurkę z pojedynczych płatków korony, których ostrogi (paznokcie) tworzą rurkę, blaszki są proste, pręciki wystają ponad rurkę, głeboki, pierścieniowy miodnik, łączący nasady nitek pręcików robi nektar, zapylają bzygowate, pszczołowate, motyle. Przykłady: niezapominajka Myosotis palustris, goździk kartuzek Dianthus carthusianorum, goryczka wiosenna Gentiana verna, wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum, lepnica zwisła Silene nutans, wiesiołek dwuletni Oenothera  biennis. Mają 5 płatkó głęboko podzielonych na 2 części zrośnięte w rurkę, płatki są wolne. zrośnięte działki kielicha. 5. wargowe, owady siadają na wardze dolnej i wkładają do kwiatu ssawkę, głowę lub całe ciało i zbierają pyłek górną powierzchnią ciała. Podklasa: kwiaty wargowe właściwe, pręciki mają ruchomy staw, zapylają trzmiele, pręciki upadają na grzbiet owada. Nektar robi podstawa słupka, są tu jasnotowate Lamiaceae, szałwia łąkowa Salvia pratensis, jasnota biała Lamium album, macierzanka piaskowa Thymus serpyllum, dąbrówka kosmata Ajuga genevensis, poziewnik miękkowłosy Gaelopsis pubescens. Nie mają wargi górnej tylko dolną, pręciki i słupek wystaja na zewnątrz, robią nektar, jest wrosła rurka korony. Są tu kasztanowiec zwyczajny Aesculus hippocastanus. Podklasa wargowe gardzielowe np. trędownikowate Scrophulariaceae, łuskiewnik różowy Lathraea squamaria, przyczepia się ssawkami do brzozy Betula sp. i grabu Carpinus sp. nie ma chloroplastów. Ta podklasa ma pręcikowie i słupkowie w ukryte w górnej części gardzieli. Owad przyczepia się do płatka korony, nie mają wargi dolnej, mają miodniki u podstawy słupka, owad wchodzi do kwiatu, zapylają duże pszczolowate np. trzmiele. Kosaciec żółty Iris pseudocarus ma 3 osobne gardziele, okwiat to wąska rurka, 3 wewnętrzne działki kielicha są oddzielone od zewnętrznych przy każdym żółtym znamieniu jest osobne wejście. Nektarniki ukryte przy nasadzie szyjki słupka. Są tu zaraza przytuliowa Orobanche vulgaris, naparstnica purpurowa Digitalis purpurea, tojad mocny Aconitum callibotryon, tłustosz alpejski Pinguicula alpina, niecierpek popsolity Impatiens noli tangere, trędownik bulwiasty Scrophularia nodosa. Podklasa wargowe z gardzielami zamaskowanymi lub zamkniętymi np. lwia paszcza Antirrhinum majus, lnica pospolita Linaria vulgaris. Rurka kwiatowa zwężona u nasady, miodnik pod słupkiwm, 4 otwarte pręciki wysypuja pyłek, gdy są otwarte przez owady, zapylaja głównie trzmiele, u lnicy jest pręzony staw łączący wargę dolną i górną, są szczotkowate włoski na górnej wardze. Przykłady przeniec różowy Melampyrum arvense, wyżlin polny Antirrhinum orontium. Podklasa: wargowe typ storczyka (fiołka) Orchis/Viola. Są u np. storczyka samiczego Orchis morio, nektar jest produkowany na dnie ostrogi długiej, prętosłup unieruchomiony w głębi kwiatu, płytkowate znamię, torebka pylkowa ma 2 pręciki, tworzy pyłkowiny: pyłek zlepia się w dwie pyłkowiny, owad rusza głową oblepia siebie lepkimi pyłkowinami. Płatki wolne, jeden ma ostrogę, nektar idzie na ostrogę, szyjka słupka zrośnięta z zalążnią ruchomym stawem, pręciki dotykają szyjki slupka owad wciskając głowe dotyka znamienia i zapyla. Np. fiołek wonny Viola odorata. 6. motylkowe, kwiat grzbiecisty, jest 5 działek kielicha i płatków korony, dwa dolne płatki zrastają się w łódeczkę, boczne tworzą skrzydełka, górny jest wyciągnięty w żagielek. Jest 10 pręcików, 9 zrośniętych jest w rynienkę lub rurke, ścieka do niej nektar, jeden pręcik jest wolny. Pojedynczy słupek jest wewnąrtz rynienki, ma długą szyjkę i znamię. Jest u motylkowatych Fabaceae np. wyka ptasia Vicia cracca. 6. główkowate i koszyczkowate, w głównkowatych wiele drobnych kwiatów wyrasta z jednej osi, płatki korony tworzą język lub są zrośnięte w rurkę, pręciki i słupek są zamknięte w rurce. Owad wpuszcza tam ssawkę i zapyla. Przykłady: czosnkowate Alliaceae. w koszyczkowatych wiele kwiatów tworzy koszyczek, pręciki i słupki są w kwiecie, brzeżne kwiaty są języczkowate, środkowe rurkowate. Owad sięga do kwaitu i zbiera pyłek. Nektarniki są ukryte w kwiecie, są u astrowatych. Asteraceae np. podbiał popsolity  Tussilago farfara, koniczyna łakowa Trifolium pratense ma kwiatostan główkowaty złozony z kwaitów motylkowych. 7. pułapkowe i paściowe tworzą pułapki dla owadów. Płatki są przekształcone tak by złapać i zatrzymać owada w kwiecie np. kokornak Aristolochia sp., obuwik Cypripedium sp. Paściowe mają urządzenia przytrzymujące aparat gębowy do zapylenia, jest to paść, pyłek zlepiony w pyłkowiny, jest u ciemiężnika białokwiatowego Vincetoxicum hirundinaria, obrazki plamiste Arum maculatum.
Typy zapylania: abiotyczne, czyli z udziałem czynników abiotycznych, są tu hydrogamia (hydrofilia), wodopylnośc, zapylanie przy udziale wody, jest tylko u kilku rodzin rogatkowatych Ceratophyllaceae, żabiściekowatych Hydrocharitaceae, rdestnicowatych Potamogetonaceae, jezierzowatych Najadaceae, rzęślowatych Callitrichaceae, zosterowatych Zosteraceae, traw morskich. Epihydrogamia, przenoszenie pyłku na powierzchni wody, hypohydrogamia-zapylanie w wodzie u np. trawy morskiej Zostera marina. Pyłek płynie pod lub na pow. wody zależnie od tego, gdzie są kwiaty żeńskie. Ombrogamia zapylanie przez znoszenie pyłku przez krople deszczu, jest w dżdżystym klimacie. Anemogamia, zapylanie przez wiatr, transport nieabiotyczny, nieadresowany, pyłek trafia na znamie słupka, jest zapylenie, zanik powabności, kwiaty zwykle zielone, bez zapachu, zredukowany okwiat, brak miodników, nie ma korony, kwiat ma kolor taki sam jak łodyga, nie tworzy netaru, ma 1 zalążek, kilka pręcików. Anemogamia i hydrogamia ewoluowały wielokrotnie. Euhydrogamia dzieli się na epihydrogamię-pyłek pływa na pow. wody w różnej formie i hypohydrogamię pyłek pływa pod. pow wody, jest u roslin słonowodnych i planktoowych. Epihydrogamia jest u włodkowodnych i w lekko zasolonych wodach np. w pleustonie, u roslin pływających na pow. wody. Systematyka dwuliścienne Dicotyledones. Jednoliścienne Liliopsida mają 2 rodziny rogatkowate i rzęslicowate. Jest entomogamia, zapylanie przez owady, anemogamia, hydrogamia. U dwuliściennych w rodzianch żabiściekowatych, rdestnicowatych, zosterowatych, rupiowatych Ruppiaceae, zamętnicowatych Zannichelliaceae, posidoniowatych Posidoniaceae to cecha adaptacyjna. 27% kwiatowcyh 18-19 rodzin, ok. 130 gat. hydrogamicznych są wsuktek adaptacji anemogamiczne i entogamiczne. Żabieńcowate, żabiściekowate i rzęślowate sa też anemogamiczne. Hydrogamia jest powierzchniowa, epihydrogamia i podpowierzchniowa, hypohydrogamia. Pyłek lub pylniki z pyłkiem płyną do znamienia słupka po pow. wody, hypohydrogamia to prysznic wody z pręcikami lub ziarnami pylku płynie na znamie słupka. Hydrogejtonogamia, gdy pyłek idzie z pęcherzykami powietrza bezpośrednio dna znamię słupka. Epihydrogamia, zapylenie powierzchniowe, duży sferyczny lub nerkowaty pyłek z egzyna o róznych kształtach, może mieć ziarna skrobii, mogą miec mało ziaren skrobii, uwalnianie pyłku przez oderwnaie pylników lub kwiatów, płyna z pyłkiem do znamienia, sa na nim receptory pyłku, kwiaty sa małe, białe aktynomorficzne (symetria promienista). długie, niedokładnie wykształcone, bez okwiatu. Rosliny jednopienne lub dwupienne. Ziarna pyłku uwalniaja pływy wodne, w płytkich, słodkowodnych zbiornikach. Rosliny te rozmnażaja się wegetatywnie, są klonalne. Hypohydrogamia, kształt i rozmiar pyłku jest zróżnicowany, pyłek możę być nitkowaty (włóknisty), zmukły, nieornamentowany, redukcja lub brak egzyny, maja lepką powierzchnię, duzo ziaren pyłku uwalniaja pylniki, kwiaty są wyeksponowane, okwiat zredukowany, niewyeksponowane płatki korony, znamię słupka jest wydłuzone, dwudzielne, by łatwiej przechwycic pyłek, znamiona sa brodawkowate, redukcja zalążków, kwiaty rozdzielnopłciowe i obupłciowe z przedsłupnością, uwalnianie pyłku jest w czasie pływów, rosliny rosną przy brzegach słonych wód, mogą byc klonalne, duży procent obcopylności. Epihydrogamia u rdestnicy Potamogeton sp. przechodiz w anemogamię, kwiaty wystają ponad pwoierzchnię, reszta organów pływa. Pewne rosliny hypohydrogamiczne sa samopylne, pyłek idzie na znamie słupka. Na pow. lub pod mają hydrogamie, nad pow. anemogamie, jest tak u rdestnicowatych. u rdestnicy nitkowatej Potamogeton filiformis ziarna pyłku płynie po pow. wody na znamię słupka. epihydrogamia jest sucha i mokra. Sucha, gdy pyłek płynie na tratwach z kwiatów męskich odłączonych od rosliny macierzystej np. u nurzańca Valissneria sp., moczarki Elodea sp., przesiąkry Hidrilla sp. Mokra gdy ziarna pylku płyna złączone śluzem, ziarna zlepione sluzem tworza tratwy u np. rupii, Ruppia sp. Rosliny wodne mają sztywne znamiona słupków, ziarna pyłku w mokrej są zlepione, w suchej na powierzchni. długie ziarna pyłku są hydrofobowe, pokryte śluzem są w mokrej, sferyczne, suche ziarna pylku sa w suchej. W hypohdrogamii pylniki są pod pow. wody, trójwymiarowy transport pyłku, pylenie i zapylanie w wodzie, wolne znamiona mają różne struktury łapiące pyłek. Suchą ma moczarka kanadyjska Elodea canadiensis z żabiściekowatych, w Polsce ma żeńskie kwiaty na długich szypułkach, znamiona sa nad pow. wody, kwiat jest pod wodą, meskie kwiaty odrywaja się w całości, otwirają się, pylniki wychodza na zewnątrz, wychodzi pyłek, który płynie do słupka. Moczarka jest słodkowodna, zyje w stojącuch wodach np. jeziorach, sa lekkie pływy wywołane wiatrem, nurzaniec spiralny Valissneria spiralis z żabiściekowatych zyje w tropikach i subtropikach, żenskie kwiaty sa pod pow. wody, długie spiralne znamiona słupka, meskie są nad pow. wody w kolbach, odrywaja się, na pow. otwieraja sie listki, mają łódeczke i żagielek, tak płyną do żeńskich, dojrzałe kwiaty żeńskie idą na pow. wody, sa trójdzielne, maja błonki, męskie ida do żeńskich, zapylaja je, potem żeńskie idą pod wodę. Valissneria caulescens z płn. Australii ma podobny sposób zapylania. Przesiakra ołówkowa Hydrilla verticulata jest dwupienna zyje w zimnych i ciepłych wodach, męskie kwiaty po dojrzeniu pływają na pow. wody. Prysznic pyłkowy to wyrzucanie ziarna z pylników, tu ziarna same idą do znamienia słupka, w menisku wklesłym na pow. wody. Roslina ta ma brodawkowane znamiona, naprzeciwległe liście w okółkach z długimi szypułkami kwiatowymi. Żyje w Indiach, Płn i Środkowej Ameryce, płd Afryce, płd-zach Azji. Lagarosyfon madagaskarski Lagarosiphon madagascariensis ma kwiaty na długich szypułkach, męskie robią pręciki, wysuwany pyłek, zapylenie na pow. wody, endemit na Madagaskarze, zyje na wysoko połozonych akwenach. Epihydrogamia mokra, ziarna pyłku lub pylniki płyna na tratwach, ziarna połączone sa śluzem w pakiety, jest tu rupia spiralna Ruppia spiralis z rupiowatych, są w wodach słonych, słonawych i przybrzeżnych słodkich. Rosną w Ameryce Pld i Nowej Zelandii, rupia spiralna jest jednopienna, przedprątna, kwiaty są na długich szypułkach, kwiaty są najpierw pod wodą, tam rozwijają się pręciki, pyłek wypływa na powierzchnię, jest kutnerowaty i niezamaczalny, płynie do znamion kwiatów w drugim stadioum kwitnienia, jest zapylenie i wciąganie wkiatów pod wodę. Hypohydrogamia, gdy cały proces zapylenia jest pod wodą. zadko się zdarza, jest u traw morskich, zamętnicy Zannichellia sp., rogatka Ceratophyllum sp. to rosliny klonalne, rozmnażają się wegetatywnie, dojrzewają kwiaty, pyłek pływa z prądami wodnymi, płynie do znamion słupków, jest zapylenie. Thalassia hemprichii ma w podłozu kłącza, wyrastają z nich liście, sa szablaste, mają rozległa nerwacje, są zatoki z bańkami powietrza, jest dwupienny i jednoliścienny, osobno są kwiaty męskie i żeńskie. Trawy morskie, trudno oszacować ich powierzchnię, duże rpądy morskie wyrywają je z podłoża. Jezierzowate rosna na płd półkuli i płd częsci północnej, liście są ząbkowane, naprzeciwległe ulistnienie, zredukowane kwiaty, jeden słupek ma 3 znamiona do łapania, wyłapuja pyłek w wodzie, sa tu jezierza morska Najas graminea, jezierzyca mała N. guadelupensis. Bałwanicowate Cymodoceaceae są jednoliścienne, żyją w Asutralii, na wyspach i wsch. Afryce, rozmnażanie generatywne, rozdzielnopłciowe, męskie i żeńskie kwiaty są oddzielnie np. bałwanica Cymodocea serratula ma też epihydrogamię, ziarna pyłku płyna na pow. wody w tratwach i hypohydrogamie, zapyleni pod pow. wody. C. rotundata ma liście w węzłach, pędy przytwierdzone do podłoża, elastyczne liście, moga być ząbkowane, kwiaty męskie i żeńskie są na oddzielnych osobnikach. Zamętnicowate mają epi i hydrogamię, rosną w słodkich i słonawych wodach, liście długie, cienkie, naprzeciwlegle ułożone, w okółkach, kwiaty maja znamiona słupka, mało pręcików, długie pylniki, różne kształty nasion, rozdęte lub lejkowate, jest tu zamętnica błotna Zannichellia palustris ma mało pręcikó, jeden słupek, w czasie dojrzewania uwalnia sie pyłek, idzie na znamie słupka. Lepilena sp. żyje w Australii, Nowej Zelandii, na Tasmanii, okrągłoziarnisty pyłek nie ma kontaktu z wodą, rosnie na dnie wód. Trzciankowate Posidoniaceae ma 3 gat np. trzcianka oceaniczna Posidonia oceanica rosnie na wybrzeżach Australii, mała róznica w budowie między gat. są włókna odnerwowe, w węzłach rosliny, są części zniszczonych liści, tworzą one kule, które sa wyrzucane na pow, wody i brzeg, słupek ma 3 znamiona, jest kilka pręcików otaczającyhc słupek. Zostera/tasiemnica morska Zostera marina z zoosterowatych rosnie w przybrzeżnych morzach, liście są na pow. są materiałem pakownym, rosnie w podłożu przybrzezy słonych wód, kwiatostany są pod wodą w pochwach z liści, przedsłupne, brak okwiatu, brak zamozapylenia, rozwija się 1 słupek ma 2 nitkowate znamiona, 1 pręcik, robaczkowaty pyłek, czasem zmienia się przy dojrzewaniu w nitkowaty, nawija się na znamię slupka. Amphibolis griffithii ma naprzeciwległe liście, trawy morskie usuwaja sół na powierzchnię ciała przez organy wegetatywne, korzenie i kłącza sa słabo rozwinięte, przez korzenie jest transport jonów w odzie i roslinie, redukcja ksylemu, w obrębie liści jest sytem zatok z powietrzem (asymilacja), reprodukcja-podwodne kwiaty, klejstogamia, kwiaty są słaborozwinięte, jest samozapylenie, redukcja okwiatu, mało płatków lub brak korony, jesli jest jest zielona, u słodkowodnych sa kwiaty z okółkami płatków korony, pyłek sferyczny lub sferoidalny, rozdzielnopłciowośc, powierzchniowe zapylanie rzadkie u słodkowodnych, maja podwodne zapylanie, brak endospermy w zalążku, u słonowodnych może być, u slonowodnych pływy morskie rozdzielaja diaspory i ziarna pyłku, geokarpia, są nowe osobniki, gdy szypułka z zalążkiem idzie pod wodę, jest nowa roslina, nie ma jej u slodkowodnych. Trawy morskie w estuariach rzek, przybrzeżne trawy morskie są podczas pływów narażone na zabranie, są żłobki, gdzie w trawach są młode osobniki ryb, żółwi itd. Im głebiej tym mniej swiatła, trawy zyją do 60 m, zyja na skałach, rafach koralowych i przy dnie, są 4 siedliska traw morskich: skały, rafy, przybrzeże, płytkie dno. 66 gat traw morskich na płn  Pacyfiku, 14 Chile, 1 płn Atlantyk, 4 Karaiby, 9 płn-zach Atlantyk, 1 Morze Środóziemne, 9 płn-wsch Atlantyk, 1 Pacyfik, 24 Bałtyk, 18 w Australii i Nowej Zelandii. Ochrona traw morskich, zagraża im transport i fale. Rogatkowate są słodkowodne, 30 gat. cienkie liście w okółkach, dwukrotnie podizelone znamię słupka, cienka,całk. zanurzona łodyga, kwiaty jednopłciowe, dwupiennośc, 10-20 pręcików słabo zróżnicowanych na główki i nitki, 1 słupek z 1 zalążkiem. Nasiona mają kolce, łątwo przyczepiają się do zwierzą, epizoochoria, rozsiewanie nasion przez zwierzęta na pow. ich ciał. Rzęślowate sa głównie anemogamia, przenoszenie pyłku przez wiatr i prądy powietrza, 1 gat, ma hydrogamię. Rosną w ziemno-wodnych siedliskach, rzęśl Callitriche sp. ma am liście, z węzłów idą korzonki czepne, męskie kwiaty mają 1 pręcik, słupek ma 4 przegrody i dwa znamiona, owoc to rozłupnia z 4 rozłupkami. U rzęsli jesiennej C. hermaphroditica (autumnalis) pręciki pod wodą uwalniają ziarna pyłku, pyłek jest w oleju, wypływa z nim na pow. po powierzchni płynie do kwiatu żeńskiego. Ewolucja hydrogamii, mało gatunków kwiatowych, wiele razy ewoluowała, woda jest groźna dla pyłku, egzyna, śluzy za bespieczaja przed zmoknięciem. Zasennikowate to rosliny naczyniowe, u entomogamicznych gat. są różowo - białe płatki korony, rośnie w tropikach, i subtropikach, w niskim stanie wody, hydrogamiczne kwiaty są zanurzone, entomogamiczne są nad pow. może być brak okwiatu w anemogamicznych kwiatach, jest samozapylenie (autogamia), kwiaty nie rozwijają isę do konca, symetria grzbiecista to efekt mechanicznego dizałania środowiska, są gat. rosnące w skrajnie wodnych siedliskach, brak skłonności do hydrogamii, zróżnicowana budowa morfologiczna, gat. z rwących potoków i wodospadów, zóznicowane cz. wegetatywne, nibyplecha z kwiatami-uproszczona budowa, majaka rzecznallość Mayaca fluviatilis z Płn. Ameryki, przy opadzie poziomu wód entomogamia, Marathicum sp. i Oxycarpus sp. maja kwiaty entomogamiczne, rosna w Meksyku, Indiach, płd-zach Ameryce, Panagia sp. brak okwiatu. Rozwój była anemogamia, potem entomogamia, potem hydrogamia, w rodzinie żabiściekowatych anemogamie ma limnobium gąbczaste Limnobium spongia, entomogamię Ottelia alismoides, cała rodzina jest zanurzona, hydrogamia u żabiścieku pływającego Hydrocharis morsus, on pływa, u osoki aloesowej Stratoides aloides po dojrzeniu kwiaty idą na pow. w Polsce rośnie w starorzeczach, ciekach, jest rzadki, mała eutrofizacja wód, Epihydrogamia u Generalis acaroides, pyłek płynie po pow. wody, Halophila sp. z żabiściekowatych rosnie na dnie słonych wód. Ombrogamia, zapylanie przez deszcz, wb1950 r na Wyspach Owczych Hager odkrył kwiaty otwarte w deszczu, dojrzały okółek pręcików jest otwarty, z kroplami wody płynie na kwiat żeński, jest tam system kapilar, wciągana jest woda między słupki, tam zatrzymywany jest pyłek, brak samopylności. Gatunki to jaskier płomieńczyk Ranunculus flammula i łomka zachodnia Narthecium ossifragum. Wiatropylnośc, anemogamia, anemofilia zapylanie czynnikiem abiotycznym, gr. anemos=wiatr. Wiatr to czynnik działający wszędzie, rozmaitość i przypadkowość działania, brak adresata, żółty osad pyłkowy w kałużach po deszczu w czasie pylenia szpilkowych gł. sosny Pinus sp. Pyłek to część aeroplanktonu, ziarno pyłku, mikrospora to męski gametofit roślin nasiennych, przenosi gametę męską do gametofitu żeńskiego, ściana komórkowa, sporoderma ma zewnętrzną część egzynę ze sporopoleniną, wewnętrzną intynę, w środku jest część cytoplazmatyczna z jądrem, jest w żywym pyłku, martwe elementy są tysiące lat. Palinologia zajmuje sie pyłkami. Pyłek sosny ma komory powietrzne, pyłek babki Plantago sp., stokrotki polnej Bellis perennis, bodziszka Geranium sp., pokrzywy Urtica sp., jaworu Acer pseudoplatanus, grzybieni Nymphea sp., prawoslazu Althaea sp. Pokrzywa jest wiatropylna, ma gładki pyłek bez wyrostków. Pyłek roslin wiatropylnych jest mały, śr. 20-80 mikrometrów, u owadopylnych ma 10-300 mikrometrów, egzyna wiatropylnych jest mało porowata, suchy pyłek, bez lepkich substancji, duża prod. pyłku, wiele ziaren pyłku na kwiat lub kwiatostan, kotka leszczyny Corylus avellana 4 mln, kłos kukurydzy Zea mays 18500000, żyta Secale sp. 27000000, szczaw polny Rumex acetosella 393000000. Lotnośc pyłku zal. od prędkości opadania, prędkośc opadania zal. od st. masy do pow. Im mniejsze ziarno/mniejsza pow. tym wolniej opada, jest wieksza szansa na zapylenie. własciwości pyłku niektórych drzew i krzewów ma 143 mikrometrów śr. ziarna, 0,7 km zasięg lotu, np. leszczyna śr 24 mikrom prędkośc spadania 2,7 cm/s zasięg 132 km. palinolog Jadwiga Dyakowska zważyła pyłek, pyłek kukurydzy waży 449 mikrom, pokrzywy 3 mikrom. Badamy parametry by poznac zasięg pyłku. Chwytanie pyłku, na zszczycie zalązka jest kropla cieczy, okrytonasienne maja zwiększoną pow. znamienia słupka, cis Taxus baccata ma kroplę cieczy przy mikropyle, miłorząb Ginkgo sp. i sosna też, miłorząb jest dwupienny, na żeńskich osobnikach sa poj. zalązki, w czasie kwitnienia wydzielają krople cieczy, zapylający pyłek leci na dużą odl. Okrytonasienne mają rozbudowane znamie słupka, jest rozgałęzione np. u orzecha włoskiego Juglans regia, postrzepione znamiona w żeńskich kwiatach złozonych z samych słupków, u wiatropylnych brak powabni, nie ma zapachu, nektaru, redukcja okwiatu, duże znamiona są liczne piórkowate lub pędzelkowate, sybki pyłek, produkowany w ogromnych ilościach, często kwiaty rozdzielnopłciowe, osobno męskie i żeńskie na 1 osobniku, jednopienne i na osobnych dwupienne, często kwitną przed rozwojem liści, gromadne dojrzewanie roslin wiatropylnych, rozwój kwiatów przed liśćmi ułatwia dostęp pyłku do słupka. Klasyfikacja ekologiczna kwiatostanów anemogamicznych 1. immortiflorae nieruchome u pałki Typha sp., jodły Abies sp., cisu Taxus sp., sosny Pinus sp., jerzogłówki Sparganum sp., modrzewiu Larix sp. 2. Longiscaminae długopręcikowe u traw Poaceae, turzycowatych Cyperaceae 3. Amentiflorae kotkowe męskie kwiatostany w kotkach u leszczyny, wierzby Salix sp., brzozy Betula sp. 4. Penduliflorae zwieszające kwiatostany na długich, wiotkich szypułkach u buka Fagus sp., dębu Quercus sp., jesionu Fraxinus sp., konopi Cannabis sp., palm Palmae 5. explodiflorae eksplodujące, męski kwiatostan otwiera się eksplodująco wysypując pyłek u pokrzywy zwyczajnej Urtica dioica cały kwiat odrywa się i otwiera sie gwałtownie przy pęcznieniu woreczka pyłkowego. Nieruchome to np. modrzew Larix sp. nagonasienne, męskie i żeńskie szyszki na tych samych osobnikach, różowa szyszzka jest żenska, męska żółta, ma wiele pylników, kwiatostany na jednym os. dojrzewają w różnym czasie, żeński otworzył sie przyjął pyłek innej rosliny, potem otwiera sie męski, ochrona przed samozapyleniem. u sosny męskie i żeńskie rozwijają się osobno, gdy żeńska jest dojrzała i ma nasiona, jest młoda męska. u jodły Abies sp. męskie szyszki rosna pionowo, żeńskie na krańcach pedów, cis pospolity Taxus bacata ma osobno krzewy męskie i żeńskie, jest dwupienny kwitnąć szyszki męskie sypia pyłek, żeńskie mają zalążki z osnówką, kupulą, ornitochondria, roznoszenie owoców przez ptaki jedzące osnówki. Pałka wodna Typha sp. na szczycie ma męskie kwiatostany, kolby, żeńskie są niżej, okwiat zmieniony meski i zeński oddzielone sa od siebie, owoce, orzeszki maja puch, anemochoria, rozsiewanie nasion przez wiatr. jerzogłówka ma kuliste kwiatostany żeńskie i męskie, żeńskie mają same słupki, gałęziasta S. ramosium maja dojrzałe zalążnie w żeńskim, meskie mają długie pręciki na wolnych n itkach, trawy i turzyce podst. element kwiatostanu traw to kłosek z obupłciowymi kwiatami, poj. słupek na szczycie zalżni, dł. znamie, 3 pręciki z nitkami wydłużającymi się w czasie kwitnienia, ich główki mają dwa pylniki, w powietrzu jest deszcz pyłkowy. Dmuszek jajowaty Lagurus ovatus ma wystające na zewnątrz główki pręcikowe, kukurydza jest jednopienna i rozdzielnopłciowa, jeden osobnik ma kwiatostany męskie i żeńskie, u góry są słupki z długimi znamionami najdłuższe maja do 75 cm, po złapaniu pyłku rozwija się kwiatostan żeński, meski zamiera, rozwija się kolba, włosy to pozostałość długich znamion. Turzyce Carex sp. są są rozdzielnopłciowe, jednopienne, żeńskie mają słupki w kącie przysadek, męskie mają w kątach przysadek 3 pręciki, w dole pędu są żeńskie, w górze kotkowate mąskie w wolnych kolbach, leszczyna jest jednopienna i rozdzielnopłciowa, pręciki są na wiotkiej osi, męskie sa zółte, żeńskie to poj. słupki z rozgałęzionymi znamionami, żeńskie kotki brzozy rozpadają się po zapyleniu, mają same słupki, męskie kwiatostany są cieńsze, brzoza brodawkowata Betula pendula ma zwisające kwiatostany na wiotkich szypułkach, daje to wytrącanie pyłku. Buk zwyczajny Fagus sylvatica z bukowatych Fagaceae ma męskie i żeńskie kwiaty na 1 osobniku, pojedyncze kwiaty żeńskie są po 1-3 w kątach liści, maja same słupki we wrzecionowatym utworze po zapyleniurozwija sie owoc, otaczający nasiona, męskie to skupienia pręcików na długich szypułkach, poruszanych wiatrem i wysypujących pyłek. Dąb purpurowy Quercus rubor, kwiaty żeńskie to poj. słupki w miseczkowatym tworze, który drewnieje po zapyleniu, po zapłodnieniu są żołędzie-owoce, męskie to skupienia pręcików na długich, wolnych szypułkach, daje to skuteczne zapylanie. Jesion wyniosły Fraxinus excelsior kwitnie w kwietniu i maju, ma kwiatostany meskie, żeńskie i obupłciowe na jednym osobniku, kwiatostany na dł. szypułkach, pęczki kwiatostanów są nieorzróżnialne z daleka, konopie siewne Cannabis sativa to roslina włoknodajna, lejodajna, uprawiana w Polsce, orzeszki to karma dla ptaków, pochodzi z Azji, jest rozdzielnopłciowa, dwupienna, meskie kwiaty to płoskońki, żeńskie głowacze, żeńskie są w kątach liści, męskie skupione na wiotkich szypułach, po wysypaniu pyłku płoskonie zamierają, zostaja żeńskie pędy z kwiatami. Chmiel zwyczajny Humulus lupulus rozdzielnopłciowy, dwupienny, męski kwiat ma 5 pręcików, męskie sa zebrane w wiechotki na dł. szypułach, żeńskie maja slupki w koncach przysadek, zebrane są w szyszki wydzielają olejki. Palmy Palmae z rodziny arekowatych Arecaceae to drzewiaste rosliny spokrewnione z trawami, sa jednoliścienne, mają zdrewniały pień, kłodzinę i pióropusz liści, u podst. liści sa kwiatostany obupłciowe, męskie lub żeńskie, obupłciowe sa ladne, karłatka niska Chamaerops humilis to palma z Europy, kwiatostany męskie, żeńskie i obupłciowe są na różnych osobnikach, żeński osobnik ma owocki, orzeszki, daktylowiec właściwy Phoenix dactylifera jest dwupienny, rozdzielnopłciowy, sztuczne zapylanie w Mezopotamii 1500 l. p. n. e. w Nimrud. Eksplodujące- meski otwiera się eksplozyjnie, rozrzucając pyłek np. pokrzywa zwyczajna, rozdzielnopłciowa, jedno lub dwupienna, męskie mają 4 pręciki, żeńskie kwiatostany są groniaste, mają 1 słupek, gdy dojrzewa kwiatostan męski rośnie dł. nitek pręcikowych, kwiat eksploduje, otwierają sie pylniki i chmura pyłku jest rozpylana w powietrzu, szczyr Mercurialis sp. z wilczomleczowatych Euphorbiaceae jest rozdzielnopłciowy, dwupienny, 1-3 żeńskich słupków sa kątach liści, męskie to skupienia pręcików, cały kwiat może oderwać sie przy silnym wietrze. Mała skutecznośc anemogamii, bo bezadresowy transport pyłku, UV niszczy komórki pylku, pyłek długo jest w powietrzu, krótko zyje np. grab Cerpinus sp. po 8 godz. na swietle 98% pyłku jest martwa, w zalążku wiatropylnych jest tylko 1 zalążek, kwitną wczesna wisną przed owadami, zbiorowska z silnym wiatrem, w Europie jest 115 roslin wiatropylnych, nad morzem we Fryzji jest 1/2 tej puli, w Grenlandii 1/3, na Kaukazie 2000 m wys. 1/9, w Polsce 22 %, zagadnienia ewolucyjne, pierwotna wiatropylnośc u nagozalążkowych, u okrytozalązkowych wtórna, ewolucja wsteczna, zanik okwiatu żeby oszczędzać energie i zasoby, u niektórych roslin oprócz anemogamii jest entomogamia np. u welwiczii przedziwnej Welwitschia mirabilis, żadki kwiat pustynny w płd. Afryce, rosnie na pustyni mgłowej nad Atlentykiem. długowieczne drzewa z klasy gniotowych Gnetopsida, drzewo ma pień w ziemi, jest ukryty, wystaje 30 m, są męskie i żeńskie szyszki na osobnych okazach, wiatropylne i owadopylne, męskie mają same pręciki, żeńskie mają zredukowany zalążek, lepki płyn przywabia owady, moga byc obuplciowe kwiaty, sagowce Cycas sa rozdzielnopłciowe, dwupienne. Mikrotstrobile to męskie szyszki z dużymi pylnikami, makrostrobile to żeńskie, zapylają chrząszcze, kwiaty maja silny zapach, jest tu sagowiec Cycas sp., storczyk dwulistnik Ophrys sp. zapylaja pszczolinki Adrena, kwiat ma kkształt samicy owada i zapach jej feromonów, to upodobnienie to mimikra, kwiat wabi samca owada, dwulistnik pszczeli Ophrys apifera, jedyny gat. wiatroplny lub czasem samopylny, jest specjalizacja zapylania do zwierząt, długie nitki pręcikowe z maczużka pyłkową, babkę średnia Plantago media najpierw zapylaja owady jedzące pyłek, potem jest wiatropylna. Różny czas rozwoju kwiatów męskich i żeńskich, ambrozja morska Ambrosia maritima ze złożonych Compositae pochodzi z Płn ameryki, inwazyjna na płd Europy, kosmopolityczna, wiatropylna. Palinologia i monitoring pyłkowy, badania alergologiczne, badania nad pyłkiem, uczulają kwiaty wiatropylnych: ambrozja, brzoza, wełnianka rosnie na torfowiskach, leszczyna kwitnie późną zimą, inne przykłady to szarłatka Phytolacca sp. rosnie na Sycylii, sa kserotermiczne zbiorowiska z ostnicą Stipa sp., trawa pampaspwa w Płd Ameryce Cordateria selloana u nas jest ogrodowa. Symbioza pszczołowatych Apoidea z kwiatami. Pszczoła ma dużą pojemnośc wola, pszczoła Apis sp. może odwiedzić duzo kwiatów, 1000-1500 główkowatych kwiatostanów koniczyny Trifolium sp., 144 wyki Viccia sp., zbiory pyłku do zaopatrzenia 1 komorki w ulu to 0,1-0,23 g pyłku, waga ciała pszczoły to 0,08 g, do wykarmienia 1 larwy potrzeba 0,15 g. Przywiązanie pszczół dorodzaju kwiatów, wykazała analiza 380 par odnózy i masy pyłkowej, 1 gat. zapyla 188 gat. kwiatów, 3 zapylaja 44, 4 22, 5 6, 7 1. Aparat gębnowy pszczoły to języczek zwinięty w rurkę, tworzący ssawke, duży narząd gębowy, sięga do ukrytego nektaru, do kwiatów dzwonkowatych pszczoła wchodzi cała, błonkówki mają gatunki o takiej morfologii, że zapylają 1 gat. rosliny, smuklik Helictus sp. np. Helictus compressus zapyla szałwie łakową Salvia phratensis, smuklik plamisty H. maculatus zapyla dzwonkowate Campanulaceae, Xylocopa Violaceae, mydlnicę lekarską Saponaria officinalis zapyla misierka Megachile, wilżycę ciernistą Onopis spinosa złotolitka Chrysis sp., rumianek Matricaria chamomilla też. Loty pszczoły miodnej, najwieksza odl. od gniazda 2650 km, szybkośc lotu z obciążeniem 3 m/s (10,8 km/s), w ciągu dnia pokonuj eśrednio 36 km, połowa drogio z obciążeniem stanowiącym ok. 70% jej ciała, sa rosliny rosnące w óżnych środowiska i zapylane przez różne owady, pszczoła miodna Apis mellifera to jeden z najlepszych lotników jesli chodzi o zapylanie, odł lotu od gniazda związana jest z zapłodnieniem krzyżowymprzez propagacje diaspor, wyrównuje genetycznie populację to zapylenie. Rosliny, ziołorośla, 1 gat. z astrowatych w Karpatach ma wyrównana pule genową, zw. jest to z rozsiewaniem diaspor, owoce maja puch kielichowy, lecą na różna odl. 100-200 m od rosliny macierzystej, duża prędkośz lotu pszczoły, do 10 km/ha, nieobciążona śr. lata ponad 23 km/ha. Wiekszośc miodu to prod. pasiek towarowych, kolory uli to nadstawki pszczelarzy, gdy zapełni się część ula, wszystkie komórki w plastrze maja miód, są nim zasklepione dodajemy następna część, jest dużo nadstawek, gdy w pasiekach jest 1 pożytek odbiera się miód wcześniej, niektóre miody nie powinny być w pniu (barci) np. rzadki wrzozowy, sprzedaje się go na targach zdrowej zywności, powst. na wrzosowiskach, miesza sie go z cukrem i daje sie pszczołom na plastry z innego dnia. Zimą pszczelarz karmi pszczoły cukrem, one zasklepiaja go w  plastrze na zimę. W środku ramki jest płatek wosku, ma drzwiczki, wtapia sie tam wosk, wosk otacza cały płatek z obu stron, jest miód, wosk i mleczko pszczele, produkcja miodu jest na pasiece, pow 100 pm pasieki, są ruchome pasieki, dzikie pszcozly w lesie tworzą gniazda w pniach i wiszące na drzewach, do 18 w bartnictwo było zawodem, wiedziano gdzie sa pszczoły w lesie, jesienia bartnik odbierał im miód i niszczył gniazdo, w 20 w były rózne typy uli zw. z regionem, dziś są wszystkie takie same-łatwy transport, przystosowanie uli do okolicy, są wąskie z połowa ramki, odsklepia się je, wyciąga z ula i zdejmuje wosk, w wirówce jest odwirowany, bierzemy skrajne plastry miodu bez czerwi, cedzimy go, nie może byc zaczerwiony. Ekologia z etologią pszczoły miodnej, ma społeczeństwo kastowe, matka robi ok. 1500-2000 jaj na dobę, pasieki robia matki z potomstwem, przystosowanie do odp. zbioru, rój ma 40-75 tys. osobników. Podział pracy: robotnik 1-3 dzień zycia, czyści ciało królowej i przygotowuje komórki 3-5 dzien życia, karmi starsze larwy pyłkiem kwiatowym 6-10 dzień życia, karmi młodsze larwy mleczkiem 10-18 dzien życia, budowa plastrów 18-20 dzień życia, obowiązek strażniczki, wylatują z ula, 20 wylatuje z ula, letnie robotnice żyją 4-5 tyg. Rójki, wyrojenie, stara królowa zakłada nowy ul, pszczelarze kupują matki, pszczoły w ulu nie są agresywne. Pszczelarz nie uzywa perfum, nie ma zapoconego ubrania, pszczoły sa zaniepokojone przed burzą, jak wiele zwierząt czują stres i agresję u ludzi, wiele zwierząt szkodzi pszczołom: myszy, w Bieszczadach niedźwiedzie brunatne wybieraja im miód, do starego roju dokładamy robotnice z innego roju (wzmacniamy rój na zimę). Zadania robotnic: tydzień-2 tyg. to czynny zapylacz, po 20 dniu zycia strażniczki przynosza zapasy, w razie ataku rozpoznają pszczoły po swojej matce i tylko te wpuszczają do ula, pszczoły zbierają pożytek. Mowa pszczół: mowa tanca ma wiele elementów, pokazuje kierunek pożytku, odl. od pożytku, inf. o ilości pożytku, pszczoła tańczy w kierunku pozytku, gdy on jest w danym kierunku od słońca, leci w jego strone, gdy jest za ulem tez leci w jego stronę, taniec w 2 str. do pozytku, zawsze leci prosto do niego, gdy pozytek est pod kątem, płaszczyzna tańca jest pod odp. kątem, pszczoła pokazuję kąt, gdy jest rozwarty w stosunku do tańca, tańczy w odwrotnym kierunku. Pszczoły przylatujące do pnia pokazuja strazniczkom zapach kwiatu, czas zalezy od zycia pszczoły, loty zabawowe zaczynają się wcześnie, strażniczka jest dorosła pszczoła, rozmieszczenie ziaren pyłku, zamykanie plastrów zalezy od pszczół w danym wieku, młode doglądają potomstwa, gdy mało osobników, patroluja ul w sroddku. Liczba zawodowych pszczelarzy, w Ameryce jest 900-1000 pasiek, maja 2,4 mln rodzin, 2400 pm na 1 pasiekę, prawie 100 roslin uprawnych wymaga zapylenia przez pszczoły miodna, roczna wartość ich prod. to 14 mld USD i 215 dolarów na świecie każdego dnia, w lutym wszystkie amerykańskie ule jadą do Kaliforni zapylać migdałowce, przed pojawieniem się CCD pszczoły w niektórych miejscach w Chinach wyginęły, być może z powodu pestycydów, sadownicy musza recznie zapylać rosliny, jest wiele chorób pszczół bakteryjne, wirusowe, pasożyty, nie znamy przyczyny CCD, duży problem w USA, tropikalna pszczoła brazylijska jest wydajniejsza od miodnej, krzyżówka miodnej i brazylijskiej jest płodna, wyroiły się w USA, mieszańce z pszczołą miodną są agresywne, w Europie Zach. masowe wymieranie pszczół dotyczy 32-52% rodzin, w 2008 r w USA wymarło sr. 36%, wyginęło do 15% dzikich pszczół. Przyczyny CCD to chemikalia, sprawdzono działanie 160 zw. chem na rodzinach chorych i zdrowych, żaden go nie spowodował, ale mógł pogorszyć ich stan, pajęczak Varroa destructor chemolizuje i wysysa pszczoły np. waros, straty sa widoczne jesienią po odebraniu miodu w ulu zapala się dymiące paski tępiace warrozę, chorobę wywoływaną przez V. destructor, jego obecnośc nie wytępiła pszczół tylko osłabiła ich kondycję, silne os. sobie z nim poradziły, izraelski wirus ostrego porażenia pszczół, większośc rodzin, któe wyginęły go miała, nie wiemy czy to przyczyna czy powikłanie, pierwotnie wirus Moseba daje biegunke, atakuje jelita, dużo czasu psdzczoły chorowały, a nie było CCD, w ulu lub pniu nie ma pszczół, giną na zewnątrz, w Polsce jest małe natężenie CCD, mało pasiek towarowych, pszczoły mają oczy złozone, widzą perspektywicznie, obraz podzielony jest na wiele odcinków, rozróżniaja kształty A, B, I, T nie rozróżniają a, b, c, g, h, i, j. Spektrum widzenia trzmiela mniej widzą barwy optimum lepiej niebieski, fioletowy i głęboka czerwień, ludzie widzą optimum, widzą czerwień, ale nie rozrozniaja głebokiej purpury-dla nas to czarny. Ludzie widzą żółty i zielony, pszczoły purpurę i nadfiolet (fiolet pszczeli), widmo promieniowania odbitego maku polnego Papaver rhoeas. Figa morwowa Ficus sycomorus ze wsch. Afryki to współpraca roslin i owadów, ta symbioza jest na całej Ziemi, figę zapyla galasówka Galla sp. ma dymorfizm płciowy, samica ma odległe pokładełko, samiec jest mały i bezskrzydły, sa dwa typy fig, dzika kozia i płona z jadalnymi owocami, figa płodna ma 2 rodzaje kwiatów, męskie koło wylotu i żeńskie o krótkich szyjkach slupka, służa galasówką do składania tam jaj, słupki to pokarm dla larw, samce zyja w kwiecie, z jaj wykluwaja się samce i samice, po dojrzeniu jest kopulacja, jest zapłodnienie i samice wylatują i zbieraja ziarna pyłku z męskich kwiatów, potem odwiedzaja nowa figę składaja jaja, zapylaja ja, odwiedzaja nowe figi do zapylenia, kopulacji i złożenia jaj, płone nie mają zapłodnienia i zapylenia, sa długie słupki, kwiat męski ma trzy pręciki, zapylenie i owocowanie figi jadalnej to kapryfikacja, tam gdzie choduje sie figi musi byc 1 dzika, reszta jadalne z dł. szyjkami słupka. Gdy jest za duzo fig nie są nam potrzebne, jest tak u wielu gat. fig, mogą byc na jednym os. kwiaty i owoce płone, jako pożywienie dla galasówki kwiaty robiące owoce i nasiona. W kwiatach żeńskich galasówka składa jaja, u ich wylotu sa męskie, ociera się o pylniki i zbiera pyłek. Storczyk Coryanthes z Ameryki Płd. pszczoła wlatuje do niskiej miseczki, spada nią w miejsce, gdzie sa polimia, są gruczoły zapasowe, pszczoły wpadaja do nich niosąc polimia do następnego kwiatu. Dwulistnik Ophrys sp. zapyla jeden gat. owada, w Polsce jest dwulistnik muszy Ophrys insectifera ma warżkę z rysunkiem odwłoku owada, wydziela związki chem. o identycznym składzie z feromonami owada, nic nie oferuje owadom, niektóre dwulistniki mają warżkę z włoskami (włoski ma odwlok samicy). Dwulistnik Ophrys speculum jest tak skorelowany z zapylaczem, że gdyby zginął owad, zginąłby storczyk i odwrotnie. Może być tak, że roślina przetrwa wyginięcie owada. Fałszywa próba kopulacji z kwiatem, dwulistnik pszczeli Ophrys apifera ma włoski z odwrtonej strony, symuluje samicę odwróconą odwłokiem do wnętra kwiatu, samiec kopuluje z kwiatami zapylając je, jest wiele gat. storczyków i owadów zapylających, bez których przechodzą na samopylność. Galasówka to ćma, Zaspilothynnus trilobatus, błonkówka z Australii zyje pod ziemią, larwy jedza larwy żuków, bezskrzydła samica w czasie godów wychodzi z ziemi wspina się na roslinę, wydziela feromony wabiące samca, storczyk Dracaea glyptodon włączył się w cykl życiowy owada, jego warżka udaje bezskrzydłą samicę, kopulacja w locie, samiec chce ją oderwać, bierze polimia, leci do nastepnego kwiatu, kwiat wydziela feromony samicy. Ewolucja to upodobnienie kształtu i prod. feromonów. Vespula sp. na kruszczyku szerokolistnym Epipactis helleborine, który wydziela zw. chem, który sprawia, że owad nie lata, tylko chodzi po kwiecie i roznosi pyłek. Część populacji jest samopylna, pomaga w zapylaniu owad niemogący latac. Storczyk Gongora sp. wydziela zapach przywabiający samce 1 gat. pszczół, owad szuka samicy, obchodzi kwiat i zbiera polimia, trzmiel na mniszku lekarskim Taraxacum officinalis, większosć motyli je naktar, niektóre pyłek lub inne zw. org, żyja kilka dni, kilka tyg., te które osiągna imago mogą dożyć następnego roku np. rusałka pokrzywnik Aglais urticae, jedza płynny pokarm-nektar, sok z owoców i zranionego drzewa, wydzieliny mszyc, miód pszczeli, je trupia główka Acherontia atropos, modraszki, zlizuja pot np. bielinek kapustnik Pieris brasicae u koni, gębowy aparat to ssawka. Badając barwy widzialne dla motyli pokazujemy im paski papieru, widza niebieski i fioletowy to przeważają dł. narządy gębowe, dlugi język kolibra pobiera nektar z wielu gat. roslin. Ćma składa jaja w zalążni kwiatów juki Yuccia sp. Motyle wybieraja płaskie kwiatostany, storczyk z Madagaskaru Angraecum sesguipetale ma długie na pół stopy ostrogi, zapyla go motyl z rodziny zawisakowatych Sphingidae, Xanthopan morgani ma odp. dł. ssawkę, zwija ja jak wężą, żeby latać, jedząc rozwija ja, to endemit na Madagaskarze, zostało tam 10% lasów. Rodzina sandałowatych Santalaceae, jemioła Viscum minimum żyje na wilczomleczu Euphorbia sp., robi nasiona, kleista substancja przylegaja do dziobów ptaków, Harveya purpurea ma 1 woreczek pyłkowy, drugi zmieniony w mechanizm spustowy, nie ma polimiów, wysypuje pyłek na owada, cynamonowiec Cinnamomum coccinum zapylają muchy, ma męskie i żeńskie kwiaty, sa czerwone, wyglądaja jak padlina, ma zapach gnijącego mięsa, zapylają go muchy padlinożerne, pasożytuje na ziołach. Ornitogamia to zapylaniem przez ptaki, zapylanie biotyczne, to zoogamia-zapylanie przez zwierzeta, odmiana mutualizmu, przystosowania fizjologicznego i morfologicznego obu partnerów, zal od zapylacza, biotyczne zapylanie to entomogamia (entomofilia), przez owady, chrząszcze careoofilia, pszczoły mellitofilia, mezomellitofila przez pszczolinki, necrocareofilia-chrząszcze padlinożerne, muchy-myofilia, sapromyofilia-padlinożerne muchy, myrmekofilia-mrówki,psuchofilia-motyle, spirgofilia-ćmy, ornitofilia-ptaki, malakofilia-ślimaki, ssaki: nietoperze-chiropterofilia, torbacze-teriofilia, ludzie antropofilia. Są różne przystosowania do ornitogamii, w strefie umiarkowanej, w tropikach ptaki maja stały dostęp do pokarmu, w Polsce jest przy wylęgu młodych, zima trudno o pokarm. Zapylanie od rana do nocy, w tropikach najwieksza prod. nektaru jest ok. 7 rano. 50 gat. ptaków je prdukty kwiatów 2 tys. gat. roslin. Związki ptaków i roslin, zgodnie z zasiegiem zach. półkuli kolibry, Andy, wscg. Afryka, płd ahary nektarniki, Azja, Himalaje, Japonia, Chiny miodojady, nektarniki, papugi lory, Azja płd. Palestyna i Izrael Ronantus acacia i Nectarina osea. Zach. Lablador, Ziemia Ognista maja ornitogamię. Ptaki są eutropowe, wąsko dostosowane do gat., nie wiemy kiedy powst. ornitogamia. Prawdopodobnie w suchym i gorącym klimacie, ptaki spijały z kwiatów wodę i nektar. Wzajemne przystosowanie ptaków i roslin, w trzeciorzędzie żyły allotropowe i hemitropowe gat. zapylane przez ptaki, na płn było zlodowacenie, na płd barwne, połyskliwe ptaki. Dziób, głowa i podgardle były połyskliwe, zbliżone kolorystycznie do zapylanych kwiatów. Podobne części ciała ptaków i kwiaty. W polskiej florze kopalnej są rosliny ornitogamiczne i szczątki papug. Allotropowe gatunki-brak korelacji, hemitropowe-częściowa specjalizacja, eutropowe-ścisłe przystosowanie, ginie ptak, ginie roslina. ścisła korelacja między gat. ptaka i rosliny. Porschbadał korelacje ptaków i roslin. długotrwałe oddziaływania między rosliną i ptakiem dały korelację. Nektarnik palestyński Nectarina osea, samce sa ładnie ubarwione, połyskliwe, samiczki szare, zajmują sie potomstwem, żyja na pustyni w Izraelu i Palestynie. Na akacji krzewie gorejącym Acatia nilotica pasożytuje jemioła Loranthus acaciae, latem zapylają ja ćmy, zimą ptaki. Ptaki eutropowe maja wąski stopień przytsosowania do zapylania danych gat. kolibry Trochilidae, nektarniki Nectarinae, miodowniki Myzae, cukrzuki Coerebidae, sierpodzioby Pomatorhinae. Konwergencje małe ciałka, długie, zakrzywione dzioby, szczotkowate języki z pędzelkowatym końcem, orientacja wzroku, ptaki nie czują zapachu lub słabo czują, sprawny lot, zawisają przy kwiatach bez grzędy z mosnbych pędów, przysiadaja na kwiatach, przy kwiatach lub na mocnych pędach. Kwiaty i pędy tworza grzędy, przysiadaja na nich wróblowate Passiridae. Ptaki hemitropowe i allotropowe, nektar to gł. źródło utrzymania dla eutropowych dla hemi i allo to owady, owoce roslin, ornitogamia jest w czasie kwitnienia tych roslin, jedza nektar, gdy nie ma kwitnienia jedza owady i pajęczaki, tu sa papużki gł. australijskie, rajskie ptaki Paradisaeidae, wilgi Oriolidae, dzięcioły Picinae i inne. Kwiaty ornitogamiczne są duże o mocnej mechanicznej konstrukcji, mają dodatkowe pędy (grzędy), brak zapachu, duże kwiaty, jaskrawe: zielone, czekoladowe, czerwone, pomarańczowe, białe zapylane sa rano i o zmroku. Eutropowe to kolibry i jeżyki Apodidae, syndrom kwiatów: żywe, kontrastujące ze soba kolory, rzadko białe i ciemno fioletowe, brak wyznaczników nektaru lub sa proste, ptaki maja ukształtowany wzrok i widza nektarniki, sa inteligentne, nie trzeba wyznaczników, morfologia kwiatów, kwiaty mają rurki, siatkowate kształty, symetrię promienistą, są aktynomorficzne lub zygomorficzne-bez symetrii. Kształt butelkowaty: małe płatki korony, duże znamiona, małe pręciki, zapylaja ptaki z długimi językami, duzymi dziobami, kwiaty mają dolną wargę wiekszą niz górną, pręciki i słupek razem sa w górze kwiatu, który jest szeroki, zwęża się w rurkę dla dużych dziobów ptaków. Nektar jest płynny, duża prod., ma wiele aminokwasów, jest w dolnej części kwiatu u nasady, w różnych układach miodników, ptaki potrzebują dużo energii, kolibry jedzą 2 razy więcej niż ważą. Kwiaty bezzapachowe lub słaby zapach, ptaki nie maja węchu, czas kwitnienia, kwitna przez cały dzień, brak peridyczności, zwykle ptaki sa dzienne, rzadko nocne, mocna konstrukcja, mocna budowa morfologiczne, sztywne, grube nitki pręcików, system kapilar chroni przed wypływaniem nektaru, ptaki mają duży, mocny, ciężki dziób otwierający kwiaty, zróżnicowane zapylanie u wielosiłowatych Polimoniaceae, zróznicowane płatki korony, gdy zapylanie przez pszczoły sa krótkie, samopylne, klejstogamiczne nie otwieraja się, mały okwiat i pręciki wciskaja koronę jak przy nietoperzach. Kwiaty ornitogamiczne typ pędzelkowaty-duzo pręcików zebranych w pędzelek, mało słupków, mięsiste płatki korony jedza ptaki np. ketmia Hibiscus sp., lipowate Tiliaceae, typ dzwonkowate pręciki i słupki zrosnięte w prętosłup, schowany w koronie, typ koszyczkowate u Protea mellifera, dużo płatków korony, słupki i schowane, typ rurkowate u Erica tubiflora korona zrosnięta, na końcu luźne płatki, typ kielichowate np. u Bromea latifolia płatki korony i działki kielicha podobne do dzwonkowatych, narządy rozmnażania wystaja poza kwiat, prętosłub lub słupki i pręciki, typ szczoteczkowate np. u Calystegia lanceolata, okwiat zredukowany, pręciki i słupki berwne to wabik dla ptaków, typ żagielkowate u Eritrichium indica, brak symetrii lub 1 okwiat tworzy żagielek, duzo zrosniętych pręcików, słupek wolny lub z rosnięty z nimi, typ eksplodujące Loranthus sp. płatki i prętosłup sa zrosnięte, nasiona eksplodują na zewnąrz. Ptaki rabusie np. wróblowate, lecą w korony drzew i jedzą nektar, ocieraja sie o elementy kwiatu i zabieraja pyłek, miodniki, nektarniki, nektaria to utwory gruczołowe wydzielające naktar, w kwiecie to kwaitowe, wyrostki dna kwiatowego, sa na płatkach lub zmienionych prątniczkach, pozakwiatowe to ogonki liściowe u czereśni Prunus avium, liście-akacja Robinia pseudoakatia, przylistki-bób Vicia faba, kąty nerwów liściowych-katalpa Catalpa sp., w kwiatach wabi owady i ptaki, pozakwiatowy mrówki chroniace rosliny przed szkodnikami, nektar powst. z asymilatów, to wodny roztwór zw. chem. skład zal. od klimatu i rosliny, kilkadziesiąt procent to cukry, sole potasu, kwasy org. jabłczany, bursztyniany, szczawiany, cytryniany, olejki eteryczne, zw. zapachowe, barwniki, witaminy, alkaloidy, robia je skórka wydzielnicza, włoski lub gruczoly. Na pow. miodników, w przestworach międzykomórkowych idą szparkami na zewnątrz cukry, glukoza, fruktoza, mannoza, sacharoza, galaktoza, glikozydy, digitalina, nityna, eskulina, alkaloidy, akonityna, skopalamina, saponiny, nektar idzie na zewnątrz na pow. miodników lub do przestrzeni międzykomórkowej i szparkami na zewnątrz. Wilczomlecz Euphiorbia sp. ma miodniki kwiatowe, dużo pręcików, jeden słupek, E. evansii miodniki robia duzo nektaru, laurowisnia wschodnia Prunus laurocerasus, kąty nerwów, czereśnia Cerasus avium, nasada liścia, wyka płotowa Vicia sepium, przylistki, Paya culensis ananasowate nektar robi kwiatostan, duzy kwiatostan 1/4 litra nektaru. Kolibry Trochillidae 300 w obu Amerykach, nektarniki w Europie, przystosowanie dziobów-krótkie, cienkie, zakrzywione, zależą od typu kwiatów, papugi Psittaciformes i ziarnojady Fringillidae mają górną cześć ostra i zakrzywioną, dolną krótką i masywną, język dłuższy lub krótszy, od rurki kwiatowej, trudny dostęp do nektaru, róznice między płciami, samica karmi kwiatów, dostosowanie budowy do kwiatów, długi, zwinięty wzdłuż czaszki język, na końcu podzielony w pędzelek, nektarniki mają długie języki, cukrzyki Coerebidae ze szczoteczką na końcu, morfologia i anatomia języka kolibra, jezyk wysysa nektar, ma pochewke kryjącą, mechanizm wysuwający język z dzioba, ptaki zbierające nektar nie zawsze biora pyłek, rabusie przekłuwaja kwiat z boku lub zjadaja całe kwiaty, w Europie wróble przebijaja kwiaty krokusów Crocus sp. Kolibry zyją tylko w Nowym Świecie, największa różnorodnośc pod równikiem-330 gat, 10 gniazduje na płn. od Meksyku, niektóre odbywaja dalekie coroczne wędrówki np. rudaczek północny Selasphorus rufus z Meksyku na Alaskę, najwiekszy ma 22 cm od głowy do ogona np. gigancik Patagona gigas, najmniejszy 6 cm od głowy do ogona, masa 2-20 g, budowa ciała-skrzydła poza odc. barkowym maja zrosnięte stawy, obrót o 180 st, loty zawisające, ruch w przód, bok i tył, 60 ruchów skrzydeł na min, najmniejsze 80 na sekunde, krókie zrywy, tętno w spoczynku 300 uderzeń na min. w locie 2200, lecąc za jedzeniem ma odrętwienie, serce zwalnia do 30 uderzeń, chowaja głowy, przezyją głód, długi, cienki dziób, rozgałeziony język, chłeptanie i picie, rozwija się i cofa 13 razy na sekundę, kości zrosnięte w stawach skrzydeł, 20% objetosci to masa, ruch stojący, zawisanie, boczny, upierzenie połyskliwe i kolorowe, dymorfizm płciowy, kolorowe samice, żyja na nizinach, w górach, na pustyniach i w trawach, jedza wiele roslin z nektarem, koliber sięga dziobem do dna kwiatu, ociera sie łebkiem o pręciki i przenosi pyłek na następny kwiat, rudaczek północny Selasphorus rufus żyje najdalej na płn. regularne wędrówki sezonowe do Meksyku, fermandesik Sephanoides sephanoides w Ciesninie Magellana, Ziemia Ognista, wędruje na płn. Kolibrom trzeba wody do kapieli i zwilżania piór, lodigesja Loddigesia mirabilis żyje w Andach 5000 m n.p.m. buduje gniazda w kształcie czarek z włókien roslinnych i pajęczyn, samica wysiaduje jaja, puchatek barwny Eriocnemis mirabilis zawisa pod kwiatem i zbeira nektar. kolibry to najmniejsze ptaki świata, całk. dł. z dziobem nie przekracza 10 cm. Patagona gigas patagońskie i chilijskie Andy, marakuję Passiflora sp. zapylaja kolibry. Pióra sterówki mają funkcje ozdobne u kolibrów. Kolibry zapylają Bartsia sp. Cuzco w Peru. Nektarniki Nectariniidae sa afroazjatyckie, wróblowe, 120 gat. gł. sa w płd. Afryce, płd-wsch Azji, 1 gat. w Australii, wielkośc kolibrów, piłkowane krańce dzioba na brzegach, język rurkowaty, rozwidlony na końcu, równoucięty ogon, dobrze lataja, wisza w powietrzu, 8,5-9 cm dł. ciężar 5-20 g, największe do 30 cm, niektóre sa słabo ubarwione, większośc samców barwna w szacie godowej, żółte, niebieskawe samice, żyja w lasach, sawannach, zaroslach, ogrodach, i parkach, monogamia, pary lub same samce maja barwy ulubionych kwiatów, samice robia wiszące gniazda wejściem, składaja 2-3 jaja, samiec dokarmia młode, 1-5 lęgów rocznie, wyjadaja nektar, jedza owoce, bezkręgowce, są zwykle osiadłe, nocują w kwiatach nektarnik palestyński Nectarina osea pije nektar strelicji królewskiej Strelitzia reginae, zbiera pyłek, siada na grzędach, żyje w Izraelu, w Afryce, Indonezji, Oceanii żyje Loranthus acaciae latem zapylana przez Ephemera claulus, zima przez nektarnika, w Azji np. Chinach nektarnik senegalski N. senegaliensis spija nektar z aloesu Aloe vera, nektarniki z rodziny pajęcznikowatych Arachnothera obok nektaru jedza pajaki i owady, podrodzina dutkowate Promeropinae. Nektarnik przylądkowy Anthobabhes violacea żyje w Afryce, ma długie sterówki zapyla kwiat koszyczkowy protei Protea sp. na płd aloes Aloe sp. Jedza owady i nektar, maja otwarte gniazda, samice wysiadają jaja, 2 lęgi rocznie, od płn Rodezji do przylądku w Afryce. Hawajki Drapanidae, drepanisy żyja na Hawajach, 10-20 cm, białe, czarne, brązowe, czerwone, zielone, żółtawe, pomarańczowe, pachną piżmem, składaja 2-4 jaja, które wysiaduje oboje rodziców, żyją w kępach traw i zarpoślach, endemity ziarnojadów, kilkadziesiąt  mln lat temu zaadaptowały sie do zapylania, różna budowa dzioba, formy pośrednie między gatunkami, u Telespiza cantans robi otwory w korze, by zbierac larwy, hawajki są szkarłatnoczerwone i czarne, gniazda w kształcie czarki, wysiadaja 2-4 jaja, samica wysiada jaja, je owady i nektar, nasiona, owoce, niszczenie roslin na Hawajach dało zanik roslin zielnych, co dało zanik hawajek, hawajka tęgodzioba T. ultima zapyla Taxoides callem 2-2,9 m.n.p.m jest tez hawajka papugodzioba Pseudonestor xanthophrys. Miodojdy Meliphagidae, australijskiew wróblowate, 173 gat., zróżnicowane morfolog. masa 7-150 g, dł. 8-155 cm, ostro zakończone skrzydła, krókie nogi, dziób dł. i cienki, zbiera nektar, zapyla, barwa żółta, brązowa, barwne plamy przy głowie, żyją przy lasach, na terenach
 zarosniętych, otwarty krajobraz, marglowe zarosla, pojedynczo lub w koloniach, gniazda w kształcie czarek, 1-5 jaj, grupy poligamiczne, kilkanaście samców ma jedna samicę, sa na Nowej Gwinei, Oceanii, nektar zbieraja siedząc, dł. lub króki, cienki, ostro zakończony dziób, miodaczek białouchy Phylidonyris novaehollandiae to endemit,m żyje w Nowej Zelandii, zginie gdy zginą kiwaty, Philemon corniculatus żyje w Nowej Gwinei, koralicowiec czerwony Anthocharea carunculata żyje na eukaliptuse Eucalyptus sp. Czerwonki, kwiatówki Diacaeidae z rzędu wróblowych, ok 56 gat., w rodzajch Prionochilus i kwiatówka Dicaeum, Australia, płd Azja, Filipiny, kwiatówka jasnodzioba Diacaeum erythrorhynchos żyje w zaroslach bambusa Bambusa sp., spija nektar pasożytniczych roslin, je ich jagody i inne owoce, buduje gniazda z osobnym wejściem, sa rózne kolory, samica mniejsza, podobnie wybarwiona do samca. Cukrzyki Coerebidae ok. 38 gat., tropiki, płd Antyle, Karaiby, jedzą nektar na siedząco, podobne do sikorek Paridae, d., cienki dziób i dł. język, może byc dymorfizm, jedza gł. nektar, owady z kielochów, miąższ owoców, u Coereba Flavoela je nekar tulipanu afrykańskiego Tulipa africana są odkryte gniazda w rozwidleniach gałązek, gruszkowate i zamknięte wyścielane pajęczynami, mchami, samica wysiada pisklęta, karmia je oboje rodzice, daje się im pojniki z cukrem w czasie dokarmiania np. sai bladoglowy Cyanerpes cyaneus. Kacyki Icteridae, wróblowa od pola podbiegunowego po Patagonieok. 96 gat. Icterus gularis, góra ciał lub całe ciało ciemne, lasy wilgotne, tropiklane, formy nadziemne, w koronach drzew i na półpustyniach, są społeczne, osiadłe, organizacja, poligamia, poliandria, dł. gniazda z pajęczyn, puchu, mchu, Sturnella neglecta żyje na ziemi, jest czarna, maskująca barwa, S. magna też, sa też nadrzewne czarne, ptaki eutropowe i hemitropowe, wszechstronne przystosowanie. Papugowe Psittaciformes, 3 rodzaje lory, papugi i kakadu, ok 270 gat, lorysy Trichoglossus, lorysa górska Trichoglossus haematodus, papugi maja krótki dziób, dł. górną cz. dzioba, ziarnojada, krępe ciało, krótka szyja i nogi, zewnętrzny palec nieruchomy, palce zginaja się w przód i tył, obejmuja gałąz, wybarwienie zółte, zielone, czerwone, białe, różowe, kakadu Cacatuidae maja czub na gónej części piór, robia peder, dziuplaki, żyją w dziuplach, szczelinach, białe jaja, gniazdowniki, roslinożercy, rzadko jedzą bezkręgowce, lory Loriinae, lora szerokoogonowa Lorius lory, język rozwidlony i brodawkowanhy, jedza owoce, mleko, miód, sok owocowy, w hodowli owady, rajskie ptaki, cudowronki Paradisaeidae, wróblowe, Malezja, 44 gat., masywne ciało, masywny dziób, mocne nogi, mocne, zaokrąglone skrzydła, dymorfizm płciowy, wydłuzone sterówki i pióra na pochewkach, na ogonie, stroszone w tańcu godowym, cudowronka mniejsza Paradisaea minor, średnia P. intermedia, wielka P. apoda, gniazda to czarki, między gałązkami drzew, ozdobne pióra, na Nowej Gwinei, niektóre gat. są na różnych piętrach wysokościowych, nie ma przepływu genów, przodkowie to ptaki podobne do kruków Corvus corax. i wron C. cornix, fałdowrony Phynogammus sp. są monogamiczne, cudowronki nie, wstęgogłów Pteridophora sp. z wyciągni,etym piórem to symbol nowej Gwinei, we wioskach pióra to kolczyki. Szklarniki Zosteropidae, sa małe podobne do świstułek, szklarnik Zosterops sp. 16 cm dł. 30 g wagi, krótkie skrzydła, prosty dziób, cienki, zakrzywiony tułów, zielony wierzch ciała i podgardle, jasna obrączka w okół oczu, większe samce, brak dymorfizmu płciowego w upierzeniu, lasy, zarosla, namorzyny, gniazda to misecvzki w rozwidleniu gałęzi, jedza nektar, owoce, owady, sa osiadłe, żyją stadnie, mogą być kolonijne, poza okresem godowym, zapylają fuksje Fuchsia sp. Szlarnik rdzawoboczny Zosterops lateralis, japoński Z. japonicus, senegalski Z. senegaliensis, indyjski S. palpebrosus, odwiedzaja kwiaty, spijają nektar, siadaja na gałązkach. Dzieciołowate Picidae, ok. 200 gat. na Ziemi poza płn Afryka, Australią i Azją, dzięciolniki Picumnus sp., dzięcioły, Dendrocopos sp., krętogłowy Jynx sp. maja mocne, dłutowate dzioby, wydobywają owady spod kory drzew, długi, wysuwany język z lepką wydzieliną przylepiająca owady do języka, ma na języku haczyki, wyciąga owady z chodników, sztywne, ostro zakończone sterówki, ostre, przeciwstawne pazury, rozbijają nasiona, kłują je między gałęziami, nakłuwaja kore i pija sok np. z brzozy Betula sp. i jedza owady, monogamia, w okresie godowym bębnią dziobami w drzewa, dziuple, kaktusy, termitiery to ich domy, dzięciur kaktusowy Melanerpes uropygialis i cereus olbrzymi Cereus gigantea zapylaja kaktusy i żyja w nich, ptaki te sa barwne na głowie i policzkach, w dziuplach balsy (ogorzałki wełnistej) Ochroma pyramidae i drzewa kapokowego (puchowca pięciopręcikowego) Ceiba pendantra żyje i zapyla dzięiur pstry Melanerpes pucherami. Wilgi Oriolidae, do 42 ga. tropiki, subtropiki, Afryka i Azja, małe barwne, ostre skrzydła, zaokrąglony dziób, mogą być zółto zabarwione, lasy strefy umiarkowanej, prerie, bagna, półpustynie, dymorfizm płciowy, jedza nektar, są osiadłe, ludzie robia im pojniki. Bilbile Pycnonotidae, Afryka, Madagaskar, Japonia, ok 119 gat, białe podgardle, czerwone plamy pod oczami, ciemna góra ciała, lasy, krzewy, parki miejskie, ogrody, jedza nektar, paki kwiatów, owady i drobne zwierzęta, maja do 30 cm dł, krókie skrzydła. Cechy kwiatów ornitogamicznych, duże kwiaty, małe zebrane sa w kwiatostany (pędzle, szczoteczki, koszyczki), rurkowe, żagielkowe, wargowe, kielochowe, płatki korony nie mają wskaźników, osadzone sa na grubych szypułkach, , wystaja ponad gałązki lub zwisają, intensywne barwy, białe dla kolibrów zapylających w nocy, są czerwone, żółte, niebieskie, robia duzo pyłku i wodnistego nektaru, robią odżywcze włoski, jadalne płatki korony i inne części np. jagodlin wonny Cananga odorata, maja cukier trzcinowy, gronowy, włoski zabezpieczają zapylanie, chronia przed wypłynieciem nektaru, bez zapachu lub słaby zapach, rozdzielenie przestrzenne miodników od zalążni by uniknąć zniszczenia zalązków przez dziobiące ptaki, na 290 roslin naczyniowych 112 ma ornitogamicznych przedstawicieli, Ameryka środkowa 50%, Jawa 16,4 %, Hawaje 25%, Brazylia 36%, wysokokaloryczny pyłek, duzo białek, tłuszczów i skrobii. Klasyfikacja niewiatropylnych kwiatów wg. Mullera i Loeviego, allotropowe (wszechtropowe) maja otwarte miodniki, płytko połone w kwiecie lub ukryte w szerokolistnych koronach, hemitropowe na wpół przystosowane, pośrednie, nektar ukryty, ale nie głeboko, prosta budowa kwiatów, eutropowe, jednostronnie przystosowane nektar ukryty w długich rurkach okwiatu lub ostrogach i innych organach, zakryty pęcherzami lub pękami włosków kwiatowych, wys. wyspecjalizowana budowa, ograniczona liczba zapylaczy, kwiaty te są w różnych rzędach i rodzinach, brak odrębnej gr. systematycznej, z 290 rodzin okrytonasiennych ok. 112 jest ornitogamicznych, powst. z wiatropylnych dzięki stopniowemu przystosowaniu do symbiozy z ptakami, umacniały się w nich cechy przywabiające ptaki, zanikał zapach, powst. w starszym trzeciorzędzie (dane paleoornitogamiczne) 1/2 ornitogamicznych, 1/2 entomogamicznych, ornitogamia sezonowa, przejsciowa i okolicznościowa. Typy ekologiczno-morfologiczne kwiatów: szczoteczkowe (pędzelkowate) mały okwiat, płatki i działki sa małe, duzo jaskrawych słupków i pręcików, jako powabnia, nektar robia miodniki dna kwiatowego, mirtowate Myrtaceae,  kuflik Callistemon sp, Metrosideros lucida, eukaliptus galkowy Eucalyptus globulus, srebrnikowate Proteaceae, koszyczkowate jaskrawo zabarwiona wewnętrzna część kwiatstanu, silnie zabarwione słupki i preciki, od środka sa otoczone wysoką, okrywa ze sztywnych listków, robią lustro jako powabnie dla ptaków, wrażenie koszyczka z kwiatami o wys 10 cm i szer 5, na sztywnych kwiatostanach siadaja cukrzyki zanurzające w nich dzioby, srebrnikowate, Telopea speciosissima, Protea mellicifera, kielichowate zwisaja zwykle w dół, rozwinięta korona i aparat rozrodczy, pylniki wystaja na zewnątrz, robia duzo nektaru, rurka kwiatowa dla ptaków o dł. dziobie, balsa, Bruguiera gymnorhiza, dzwonkowate duże, pręciki i słupki w środkowej części, mogą wystawać, miodniki na dnie okwiatu, kwiaty zwisające, wejście do okwiatu z kilku stron, Hibiscus fritillaria, Bambacelba, rurkowate, proste lub zagięte, brzegi nie wywijają się na zewnątrz, pręciki i znamie słupka moga wystawac, nektar na dnie, pręciki moga być eksplozywne, tęgorz mocny Phormium thanax, zygokaktus Zygocactus sp., pielgrzan madagaskarski Ravenala madagascariensis, wargowe, lejkowata, słabo zagięta korona, zwisające, dolna warga silnie uwsteczniona lub jej nie ma, brzegi korony są często wywinięte na zewnątrz, narządy rozrodcze pod góna wargą, bananowiec Musa sp., niecierpek palczasty Impatiens digitata, Lobelia volkensii, żagielkowe (motylkowate), odwrotność wargowych, silnie zredukowane płatki z wyjątkiem górnego, pręciki i słupki wystają daleko do przodu, są lekko zagięte ku górze, miodniki są głeboko ukryte, koralodrzew indyjski Erythrina indica, E. fusca, eksplodujące, we wszystkich typach roślin ornitogamicznych są pręciki eksplodujące wysypujące pyłek Loranthus dragei, Strelitzia reginae to osobny typ, duża podkowowata grzęda, gdzie siadają cukrzyki i wydobywają nektar i zbrylony pyłek. Zapyla nektarnik krasnopierśny Nectarina afra, Strelicja jest ze strelicjowatych Strelliziaceae, rosnie w Afryce, jest cześć skurzata gdziesiada ptak, Norantea guianensis ma kwiatostany, rurkowate miodniki, sa skurzaste, zwisają i robią nektar, kielich obejmuje cały kwiat, odpada gdy rozwijają sie pręciki, kwiat jest gotwy do zapylenia, mioddniki w formie dzbaneczków, ptak idzie do nich, ociera sie o słupki i pręciki. Zapylaja pszczoły, nietoperze, jaszczurki, samozapylenie, miodniki sa na szczycie kwiatów lub oddzielnie, powabność kwiatów zapylanych przez zwierzęta, psiankowate Solanaceae mają ornitogamię i entomogamię, pelargonię Pelargonium sp. zapylaja motyle, cmy nocne i błonkówki, motyle maja dł. ssawkę, kwiaty maja dł. rurke, ptaki maja kolorystyczne dopasowanie do kwiatu, okwiat tworzy krótka rurke, sezonowa ornitogamia, sa wędrówki do kwitnących kwiatów, drzewo koralowe Erithrina caffra z Leguminaceae przy kwitnieniu. Teriogamia, teriofilia, zapylanie przez ssaki, przykład zooidiogamii, nie ma w naszym klimacie, nietoperze zapylają kaktusy, najważniejsze sa w tropikach i subtropikach, ssaki kwiatolubne, antofilne, są w strefie międzyzwrotnikowej, koewolucja między kwiatami i zwierzętami m. in. trzmiel Bombus sp. i tojad Aconitum sp., eukaliptus i torbacze, sa różne relacje kwiat-zwierzę, przygodni rabusie niszczący kwiaty, stale bywający w kwiecie np. małe amerykańskie nietoperze, gr. ekologiczne ssaków odwiedzających kwiaty 1. latające, lażące, polatujące i latające nietoperze Chiroptera, łażące gł. torbacze Marsupialia i inne drapiezne Carnivora, małpiatki Prosimiae, polatujące to torbacze, grupa z fałdem skónym pomiędzy nogami, są tylko w Australii i jej wyspach, chiropterofilia, chiropterogamia, nietoperze ze ssaków odgrywaja największą role w zapylaniu kwiatów, tropikim i subtropiki, ok. 1000 gat, 50 antofilnych, gł. noca, rzadko lataja w dzień, wiele form tropikalnych, pod koniec dnia ruszaja na żer, rózny pokarm, owady, krew wampiry Desmodontidae, pyłek i nektar w ciepłym klimacie, podrząd Megachiroptera Afryka, Australia, Stary Świat, duże owadożerne nietoperze, są nektarożerne, owocożerne i pyłkożerne formy, mogą korzystać z kwiatów, rudawkowate Pteropodidae, długie języki, nazwa potoczna latające psy/lisy, rodzaj Pteropus, wiszą na drzewach, chroniony jest Pteropus policephalus, podrząd Microchiroptera ma większośc gat. gł. owadożerne, sa na całej Ziemi, też w Polsce, gł. w Ameryce sa owadożerne, pyłkożerne i nektarożerne, polskie sa owadożerne, maja krótkie pyski, dobry słuch, duże uszy i echolokacje, w krtanii jest aparat ultradźwiekowy, antofilne sa małe, największe maja ok. 4 cm i 5 g wagi, dł. twarzowa część czaszki, zredukowane zęby, dł. język z haczykowatymi wyrostkami, krótkim układ pokarmowy, rozciągnięty żołądek, Megachiroptera maja dobrze rozwiniety wzrok. Microchiroptera sluch, węch i smak, lubią słodycz nektaru, wabi je zapach kwiatów, poruszaja sie zwinnym lotem siadaja na kwiatach, moga zawisać w powietrzu, owadożerne maja wieksze czaszki, antofilne małe i długie i długi język z nitkowatymi wyrostkami, wsuwaja język do kwiatu, owłosiony pysk za szczecinkami dla pylku i nektaru, uwstecznione zęby, mały nietoperz, duży kwiat, nietoperz wchodzi cały do niego. Rodzina liścionosowate Phyllostomidae/Phyllostomatidae, maja na nosach lisciowate wyrostki, przez nos wydaja ultradźwięki, wampiry maja wyrostki, przykład liśiconosów to Glossophaga ma dł. język, nitkowate wyrostki i liściowaty wyrostek na nosie np. G. commisaris, G. sorcina ma rozwidlony język, żeruje na wielu kwiatach. 64 rodziny kwiatowych Angiospermae ma chiropterogamię, 270 rodzajów, 750 gat., 0,3 kwiatowych, gł. w Nowym Świecie, 180 rodzajów i 590 gat., w Starym Świecie 90 rodzajów i 180 gat. np. bignoniowate Bignoniaceae. Syndrom chiropterogamii, koewolucja, kwiaty wysoko nad ziemia, wysokie drzewa, długie konary, epifity, kaktusy kolumnowe, wyeksponowane kwiaty poza koroną np. judaszowiec Cercis sp. ma kwiaty na pniu, Flagellifloria i Racillifloria też. Flagellifloria ma kwiaty poza liśćmi, mocna budowa kwiatów, sprężyste przytwierdzenie do rosliny, paszczowa budowa, noca jest największa aktywnośc kwiatu-najsilniejszy zapach, wydziela najwięcej nektaru, jasne lub ciemne bruntne barwy, niemiły zapach, gryzący jak padlina, mięso, ser, dużo naktaru i pyłku, duże zwierzęta go zapylaja, kwitnięcie rozciagnięte w czasie, nietoperze wędrują za kwiatami np. kaktusów, w kwiecie jest duzo pręcików, nitki zrosłe u podstawy, na zewnątrz idzie znamię słupka, kwiaty zwisaja przy pniu na dł. szypułkach, paszczowe, otwarte sa jak paszcza, cały nietoperz tam wejdzie wsuwa do dna język, je nektar, dotykają go pręciki i opsypuje pyłek. Świerzbowiec Mucuna flagellipes z Leguminaceae, siada na nim nietoperz. Kauligamia u dzbaniwa kolebasowego Crescentia cujete z bignoniowatych, kwiaty otwierają się późnym płd ok 17.30, rano zmaykają, kwiat paszczowy, duzo nektaru w rurce, pyłek pachnie kalarepą Brassica oleracea var. gongoloides, mocna budowa kwiatu u kabei pnącej Cabaea scandens Cabaeaceae, wchodzi do nich cały nietoperz, pnącze, gęsto zisające, sezonowa roslina, ma duże, piekne, niepachnące kwiaty, w Polsce nie ma zapylaczy, ma różne barwy, kiegelia afrykańska Kigelia africana, drzewo kiełnasiane, dł i duże szypulki kwiatostanó, duże kwiaty, 5% kwiatu to nektar, zapach swierzych ryb, szypułki kwiatowe 1,5-1,8 m, owoce wyglądają jak kiełbasa, maja jadalne nasiona, baobab własciwy Adansonia dictata z podrodziny wełniakowatych Bombaidaceae rodzina ślazowate Malvaceae jest długowieczny, stare drzewo ma pusty w środku pień, magazyn wody dla ludzi, szypułka ma 70-100cm, pek pręcików, zapach najpierw olejku z gorczycy Sinapis sp. potem padliny, banan Musa sp. z bananowatych Musaceae, kwiatostan do 3 m, 400 kwiatów, Stary Świat, u podst. ma liście wspierające, na szczycie sa kwiaty, niżej banany, Glossophaga sorcinia go zapyla (wtórne przystosowanie), Pachycereus pringlei z kaktusowatych Cactaceae ma duże, jasne, promieniste kwiaty, wiele entomogamicznych kaktusów Lamarcocereus guseus kaktus s USa i Melsyku zapylaja go nietoperze, lecą z płd na płn, agava Agave sp. agawowate Agavaceae, w Ameryce i doniczkach w Śródziemnomorzu, duży wys. kwiatostan wyrasta w 20 roku zycia, potem roslina ginie, w przyrodzie zapylana przez nietoperze liścionosy Leptonycteris sp., zapylaja Agave Palmeri, dostosowanie rzadkiej rosliny i nietoperza to np. Margravia serrese zapylana przez Hylonecturis underisodii zbiorniki pyłkowe poza kwiatostanami, rosliny moga mieć liście zjadane przez owadożerne nietoperze, które jedza też kwiaty i zapylaja je, durian Durio zibetis ma ma torebkę owocową z nasionami i mięsistą osnówka, brzydki zapach. Współżycie kwiatów i nietoperzy zaczęło się w trzeciorzędzie, polifiletyczne przystosowanie obu gr., duży stopień specjalizacji, torbacze to prymitywne ssaki, Aystralia, Tasmania, Nowa Gwinea, wyspy, izolacja od lądów, brak specjalizacji między kwiatami i zwierzętami, sa tu 2 gr. ekologiczne, nietoperze podobne do myszy i ssaki polatujące, różnorodna dieta obu gr, jedza owady, owoce, nektar i pyłek, nielotne to pałanka miodojad Tarsipes rostratus, krótkie ciało do 3,5 cm, ogon do 16 cm, dł jezyk ze szczecinkami na końcu, je owady, nektar i pyłek, długie pręciki ma eukaliptus, rosnie w Australii i Tasmanii, ma nektar pyłek i płatki, jedza je pałanki, gniazda na bankcji i eukaliptusie, gniazda robia z trawy na drzewach, prowadza nocy tryb życia, Eudromicja widywana na kwiatostanie banksji, je nektar, przy okazji pyłek, którym sie obsypuje. Ssaki polatujące, szybujące, samospady, latające, pałankowate Phalangeridae, wyspy i Australia, zyja na drzewach, katywne noca, maja czepne ogony i fałdy skórne między nogami, lot na 20 m, szpiczaste pyski i dł. języki z piłkami i szczecinkami na końcu, uwstecznione uzebienie trzonowe, jedza tez owady, owoce i liście np. wiewiórka workowata Pteromys sp. ma do 30 cm, jest w Australii, je nektar i pyłek, eukaliptusa i banksji, dł, owlosiony ogon, balansuje nim w locie, dł. czaszka i ogon. Akrobatka karliczka Acrobates pygmaeus z Australii płd-wsch, ma do 8 cm, je pełyk, owady, owoce, liscie i kwiaty, nosza młode na plecach, dł. ogon, słabiej owłosiony niz u wiewiórki, zapylaja srebrniki srebrnikowate, banksje i eukaliptus myrtowate, sa w tropikach i subtropikach, na płd, zapylaja je też ptaki i owady, protea jest w płd Afryce, ornitogamia bez torbaczy, srebrnik ma drobne, obupłciowe kwiaty, kwiatostany otaczaja barwne liście podkwiatostanowe, powabnia to kwiatostan, podobny jest do poj. kwiatu-pseudoancjum, zapylaja go ssaki w Afryce i australii, duże, masywne kwiatostany, sa dlugotrwałe, zerwane też są długotrwałe, banksja pręciki wystaja ponad pow. kwiatostanu, ciemne pręciki wabia ptaki, torbacze i inne zwierzęta, B. coccinea wabi ptaki i torbacze nadrzewne, eukaliptus ma 500-600 gat., w Australii i Nowej Zelandii, ma wiecznie zielone liscie, olejki eteryczne, drobne, obupłciowe kwiaty w kwiatostanie, płatki opadają przy zapylaniu, dojrzaly kwiat ma białe, czerwone i żółte, zdrewniałe słupki, płatki korony sa w młodszych kwiatach, owoc to torebka, żółte, jaskarawe pręciki u E. lehmannii  uprawa w Afryce i Śróziemnomorzu, kserofit, wyciaga wodę z dużych głebokości, osusza bagna, zapyla go wiewiórka workowata, ma dlugi, puszysty ogon, ułatwia szybowanie wśród koron drzew, drapiezne to wargacz, niedźwiedź malajski Melursus ursinus ma do 60 cm, je owady, termity, pszczoły, nektar i pyłek to dodatek do diety, małpiatki Prosimiae, lemur mysi Lemur microcebus zyje na Madagaskarze, waży 60 g, ma dł ogon, owocożerny, ma chwytne palce, dzieki nim wędruje po drzewach i zapyla kwiaty pielgrzana madagaskarskiego i stelicjowatych. Pielgrzan to drzewo podróżnych, zapylaja go lemury, ma wodę opadową u podst. wachlarzowatych lisci, ma grzbieciste kwiatostany o mocnych liściach podkwiatostanowych, korzystają z wody i nektaru lemury, jedza nektar oraz inne zwierzęta, maja duzo pyłku i nektaru, sa tez lemury wari Varecia variegata, bukietnica arnolda Rafflesia arnoldii bukietnicowate Rafflesiaceae  rzadka roslina z borneo i Sumatry, roslina pasozyt korzeni liany, co kilka lat, na pow. ziemi jest kwiat, największy kwiat o 1 m średnicy, w środku ma duzo nektaru, pachnie padlina, wabi muchówki padlinowe, wiewióreczniki, tupajowate Tupaidae, rzadkie ssaki pomiędzy naczelnymi i owadożernymi, nowozelandzki gekon spija nektar z kwiatów lnu nowozelandzkiego Phormium tenax, zapylanego przez papugi. 
Owoc to owocnia, z przekształconych ścian zalążka, w środku są nasiona. Całośc stanowi dany typ owocu. Owoc mięsisty ma skórkę egzokarp, miąższ mezokarp i wewnętrzną część endokarp, która okrywa nasiono. Owoc mięsisty to szupinka np gruszka, owoc gruszy 
Pyrus communis, jabłko: owoc jabłoni Malus sp., część jadalna to zrośnięte dno kwiatowe, owocnia właściwa okrywa nasiona. Skórka okrywa części zmięśniałe. Szupinka powstaje przez obrośnięcie kilku słupków przez dno kwiatowe, dno i słupki mięśnieją, Owoce mięsiste mają owocnię zmięśniałą barwną, słodką i pachnącą, stanowi pokarm zwierząt i ludzi, przystosowanie do endozoochorii. Są tu pestkowce, gdy nasiono jest otoczone zdrewniałą, wewnętrzną częścią owocni (endokarpem), tworzy pestkę, zwykle jednonasienny np. sliwki Prunus sp., czereśnie Prunus avium, wiśnieCerasus vulgaris, wielonasienny jest u bzu czarnego Sambucus niger. Typ jagoda ma całą owocnię zmięśniałą, owoc jest jednonasienny lub wielonasienny u pomidora Lycopersicon esculentum. Owoc pojedynczy powstaje z jednego słupka, to jagoda i pestkowiec, owoc zlożony powstaje z wielu zalążni znajdujących się w pojedynczym kwiecie. Każda zalążnia przekształca się w pojedynczy, zamknięty owoc, owoce połączone są wspólnym dnem kwiatowym. Owoc złożony to szupinka, kolejny typ to owoc złożony pestkowy np. malina Rubus idaeus, jeżyna Rubus saxatilis, kilka zrośniętych pestkowców leży na wspólnym dnie kwiatowym. Owoc zlożony orzeszkowy, orzeszki są osadzone na zrośniętym i zmięśnialym dnie kwiatowym np. u poziomki Fragaria vesca i truskawki Fragaria ananasa. Hipancjum, gdy orzeszki są otoczone zrośniętym dnem kwiatowym np. owoce róży Rosa sp. Owocostany powstają w wyniku przekształcenia całego kwiatostanu. Wskład owocostanu wchodzą jagody u ananasa Ananas comosus, orzeszki u morwy Morussp. i figi Ficus carica. Owocostan morwy powstaje z działek kielicha, u figi jest to zmięśniały osadnik kwiaty. Owoce suche mogą być pękające, gdy po dojrzeniu owocnia pęka i uwalnia nasiona oraz niepękające, zamknięte, tu dojrzała owcnia nie otwiera się ale owoc może rozpadać się na mniejsze części, zbudowane z fragmentu owocni i mające nasiono. Owoce pękające tomieszek, powsteje z zalążni zrośniętej z jednego owocolistka, pęka wzdłóż szwu np. jest u kaczeńca Caltha palustris. Strąk powstaje z zalążni zrośniętej z jednego owocolistka, jest wydłuzony i spłaszczony, pęka wzdłóż szwu i nerwu, jest u motylkowatych Papilionaceae. Łuszczyna powstaje z zalążni zrośniętej z dwóch owocolistków, pęka wzdłóż szwów na dwie klapy, jest wydłuzona i spłaszczona, może być krótka i szeroka, wtedy jej długość nie przekracza trójkątnej szerokości, jest to łuszczynka, są u krzyżowych Cruciferae. Torebka powstaje z zalążni zrośniętej z dwóch lub więcej owocolistków, może być spłaszczona, może pękać wzdłóż szwów, otwierać się wieczkiem lub porami, jest u maku Papaver rhoeas. Do niepekających zaliczami owoce mięsiste i suche niepękające, któe mają owocnię suchą, skórzastą lub zdrewniałą. Orzech powstaje z jednokomorowego słupka, w środku, któego rozwija się jedno nasiono, ściana owocni zrasta się z łupiną nasienną, jest silnie zdrewniała, jest u orzecha laskowego, owocu leszczyny pospolitej  Corylus avellana, małe orzechy o słabiej zdrewniałej ścianie to orzeszki.Ziarniak powstaje z jednokomorowego słupka, w środku, któego rozwija się jedno nasiono, ściana owocni jest skurzasta, zrasta się z łupiną nasienną, łupina zrasta się z bielmem wtónym, jest u traw Poaceae. Niełupka powstaje z jednokomorowego słupka, w środku, którego rozwija się jedno nasiono, skurzsat ściana owocni zrasta się z łupiną nasienną, jest u złożonych Compositae. Rozłupnia powstaje ze słupka wielokomorowego,w któym rozwija się dwa lub więcej nasion, dojrzała rozpada się na dwie rozłupki, jest u baldaszkowatych Apiaceae, może być łuszczyna przewięzista, któa po dojrzeniu rozpada się na jednonasienne części. Strąk przewięzisty po dojrzeniu rozpada się na jednonasienne częśći, jets u seradeli pastewnej Ornithopus sativus. Skrzydlak, owocnia ma wyrostki ułatwiające wysiewanie, przystosowanie do wiatrosiewności (anemochorii), może być modyfikacją ziarniaka, orzecha, niełupki jest np u klonu Acer sp. Pestkowiec ma pestkę, orzech włoski Juglans regia, leszczyna Corylus avellana, kokos Coco nucifera ma skórkę, włóknisty mezokarp, wewnętrzny endokarp i pestkę, peskowce są niepekające, jagoda powst z jednego lub kilku owocolistków, jest soczysta, ma wiele nasion w otwartej łupinie, można wyjąć nasionko, agrest Rives uva crispa, porzeczki Ribes sp., owoce konwalii Convallaria majalis sa mięsiste, maja wiele nasionek. Owoce suche, owocnia wysycha, sa niepekające, opadaja, to rozłupki i niełupki: orzech, ziarniak, skrzydlak, pekające to mieszek, strak, torebla, luszczyna, niełupka własciwa ma suchą, skurzastą owocnie, nie zrasta sie z nasionem, powst. z 1 lub 2 owocolistków, są owoce, uszkodzenia ułatwiają rozsiewanie nasion, tu jest słonecznik Helianthus sp. ziarenka to nasiona, owoc skurzasty jest suchy, więc wyrzucany, złożone Compositae ma niełupke właściwą, to zmienione znamię słupka lub działki kielicha, orzech to niezdrewniała owocnia, ma 1 nasiono, które nie zrasta się z owocem, powst. z kilku owocolistków, czasem z 1, przy orzechach sa dodatkowe liście osłaniające kwiaty, kupule, leszczyna i dąb Quercus sp., rozbity żołądź ma niezrośnięte nasiona, kiwi Actinidia sp. ma orzeszki, ziarniak to skurzasta owocnia zrastająca się z nasieniem w całość, to np. kukurydza Zea mays, jemy ziarniaki owoce i nasiona, ziarniaki to wszystkie trawy Poaceae, zboża ryż Orysa sativa, kukurydza, owies Avena sp., pszenica Triticum sp., żyto Secale sp., u rdestowatych Polygonaceae są ziarniaki, sa zrosnięte, skrzydlak to niełpuka właściwa z wyciągniętą w skrzydełko zewnętrzna częśćią owocni, klon jawor Acer pseudoplatanus, nieopadające, pekające owocnie to mieszek, powst. z 1 zalążni, 1 owocolistek otwiera się wzdłóż szwu, w środku sa nasiona, jaskrowate Ranunculaceae maja mieszki, owoc magnolii Magnolia sp. ma czerwone nasione, na sznureczku przyczepionym do środka słupka i wisi. Strąk z 1 owocolistka, pęka wzdłóż brzusznego szwu, fasola Phaseolus sp., groch Pisum sp., groszek Lathyrus sp., strąk ma dwa szwy grzbietowy i brzuszny, peka wzdłóż brzusznego i wysypują się nasiona, strąk ma Scorpiurus sp. i orzech ziemny Arachis hipogea, łuszczyna to owoc z dwóch owocolistkó, peka na 2 klapy, między nimi jest przegroda fałszywa, utworzona nie przez owocolistek tylko jego tkanke, któa wrasta do środka komory zalążni miesiącznica Lunaria sp. ma łuszczyne pekająca na dwie części, nasiona wypadaja,łuszczyna jest długa i cienka, łuszczynka krótka i pekata u gorczycy Sinapis sp., łuszczyna jest kilka razy dłuższa niż szeroka, łuszczynka ma równa długość i szerokośc, torebka jest z kilku owocolistków, peka wielokrotnie wzdłóż lub do nasady u fiołków Viola sp., maku Papaver rhoeas, owoce złozone (zbiorowe) sa z jednego kwiatu, owocostany z kwiatostanu, owoce złozone maja truskawki Fragaria ananassa wiele pestek obrośniętych przez dolny słpek, owocostan to anas Ananas comosus, rynie Rhynia sp. miały nasiona przypominające owoce, cis Taxus baccata, jodła pospolita Abies alba i miłorząb japoński Gingko biloba maja nasiona obrośnięte dolna częścią zalążni, osnówką, miłorząb ma awoc a'la ślwka Prunus domesticus, na zewnątrz jest zmięśniały mezokarp, w środku endokarp, kiwi ma jagodę. Brezylkowate Caesalpiniaceae maja łuszczynę np,. strączynowiec Cassia senna, niełupki, rozłupki, skrzydlaki sa u złozonych Compositae, biżuteria z owoców egzotycznych roslin np. z nurzanca Valissneria sp. Biologia rozsiewania, rozsiewanie może powodować wewnętrzny czynnik to autochoria (samorozsiewanie sie) owoców i nasion, owoce mogą być rozsiewane całe lub same nasiona, przez zmienę turgoru tk. np. u niecierpka Impatiens sp. jak sie dotyka to strzela, dotyk daje zmianę turgoru w tkankach. Dojrzewanie w czasie gdy okrywy sa napiete, straki nie opadaja, skręcaja sie, pekają wzdłóż szwu i wyrzacają nasiona, różna budowa zewnętrznej lub wewnętrznej części, schna, skrecaja się, ich ruchy rozsiewają nasiona. Gdy zmienione sa działki kielicha jest higrochoria, gdy wilgoć strąk kurczy się i skręca, gdy sucho wyprostowuje sie i oddala od rosliny macierzystej, geotropizm szypułek kwiatowych w samorozsiewaniu cyklamenu Cyclamen sp. dgy kwiat więdnie, skręca się szypułka kwiatowa i odpada, owoc cyklamenu to torebka, rośnie w Sródziemnomorzu, torebka sie skręca i wnika w szpary między skałami i sieje nasiona, strąk orzeszka ziemnego, po zapłodnieniu szypulka kwiatu się zagina i słupek wrasta w ziemię, tam jest pełen rozwój owoce, rozłupka rozpada się na wiele części, u fiołka torebka dojrzewa, pęka u nasady, odgina się i wyrzuca nasiona na odległośc. Anemochoria najważniejszy czynnik rozsiewania nasion to wiatr, rośliny przytsosowały sie do przenoszenia nasion przez wiatr, maja drobne nasiona, delikatną budowę, zwisające torebki ułatwiające wysypywanie nasion, bardzo drobne i lekkie nasiona, Trichicum sp., dziurawiec Hipericum sp. ma torebki, storczyki maja drobne, lekkie, płatowce, skrzydlaki. Płatowcami sa same nasiona, zewnętrzne intergumenty przypominają skrzydła dawnych samolotów, bignonia Bignonia sp., petunia Petunia sp., Betula vernicosa, goryczka trójeściowa Gentiana asclepiadeae, Paulovnia tomentosa, grab pospolity Carpinus betulus, bawełna Gossypium sp., olsza szara Alnus incana. Woda, hydrochoria rosliny nad ciekami wodnymi, olsza szara ma płaskie nasiona, mogą być roznoszone przez wiatr, pokrywa je powierzchnai wosku, nie namakają, kosaciec żółty Iris pseudacorus ma płaskie, nie do końca otwierające się torebki, płaskie nasiona z zagłębieniami wypełnionymi powietrzem zmniejsza jącym ciężar, kotewka orzech wodny Trapa natans całe owoce przenosi woda lub zwierzęta, mają kolce, którymi przyczepiają się do ryb. Zoochoria przez zwierzęta, zwierzęta biernie lub czynnie roznoszą nasiona i torebki, jaskrawe, słodkie owoce jedzą ptaki. czynna zoochoria jedza mięsiste owoce np. jegody, sa jaskrawe np. czerwone i w innych kolorach-czarnych, fioletowych, zółtych, gorzkie przed dojrzeniem nasion, żeby zwierzęta nie zjadły ich za wcześnie i nie zniszczyły nasion, owoce odrywają się od tkanek, bierna zoochoria owoce maja różnie umiejscowione czepne elementy np. kolce, Agrimonium sp. ma rozłupki z haczykami. Endozoochoria owoce sa jedzone, trawiona, nesiona wydalane z odchodami, egzozoochoria, nasiona przyczepiają sie kolcami do sierści. Myrmekochoria, rozsiewanie przez mrówki, sa wczsnowiosenne, kwitną wczesna wiosną, szybko kwitną, mają bogate w tłuszcze ciałka mrówcze-elajosomy, glistnik jaskółcze ziele Helidonium majus, kosmatka Luzula sp., u zdrojówki Isopyrum sp. ciałka mrówcze odrywaja sie od nasion, kokorycz Corydalis sp. i bratki Viola sp. maja elajosomy, mrówki je lubia i jedzą. Kokos coco nucifera ma hydrochorię, płyna pestki w morzu do innych wysp, trawy morskie maja hydrochorię, Potamogetonaceae maja łodygi z włoskami, które odrywaja sie i zwijaja, liście zwijaja się w miękką kulę. Człowiek antropochoria, przewóz ziemi z nasionami, przyczepianie nasion to ubrań, butów, włosów, wysiew nasion roslin uprawnych i przy okazji chwastów. Barochoria, rozsiewanie owoców pod wpływem siły grawitacji, nasiona i owoce opadają i kiełkują blisko rosliny macierzystej, są tu mszaki, porosty, lilia bulwkowata Lilium bulbiferum i rdest zyworodny Bistorta vivipara oraz  dęby Quercus sp. buki Fagus sp. i kasztanowiec Aesculus sp.
Fromy życiowe roslin na podst. położenia pączków zimujących wyróżnione przez duńskiego botanika Raunkiaera: fanerofity to rosliny drzewiaste o pąkach wystawionych na działanie pwoietrza; chamefity pączki sa blisko ziemi, zima mogą być przykryte sniegiem; hemikryptofity, pączki sa na powierzchni ziemi, moga być okryte rozetą liści; geofity maja pączki pod ziemia na przekształconych pędach; terofity zimuja w postaci nasienia, roslina macierzysta zamiera; hydrofity rosliny wodne o pączkach schowanych pod wodą; helofity, rosliny błotne, pączki zimuja w błocie; sukulenty dzięki zdolności gromadzenia wody nie przerywaja wegetacji; epifity to drobne rosliny zielne o paczkach umieszczonych wysoko nad ziemią, fanerofity dzielimy na megafanerofity-wysokie drzewa mające ponad 30 m wys., mezofanerofity-średnie drzewa mające 18-30 m, mikrofanerofity-niskie drzewa i wyskokie krzewy mające 2-8 m wys., nanofanerofity- drzewa i zimotrwałe byliny o wys. do 2 m. Ze względu na trwałość i budowę paków fanerofity dzielimy na rosliny zimozielone z pakami bez łusek, rosliny zimozielone z pakami chronionymi łuskami, rosliny z liśćmi opadajacymi, zwykle paki sa chronione łuskami. Chamefity to krzewinki, półkrzewy-niskie krzewy 50-60 m wys., płoża sie i krzaczasto rozkrzewiaja tworząc darń. krzewinki szpalerowe mają niskie, przylegające do ziemi pędy, tu jest wrzos zwyczajny Calluna vulgaris, półkrzewy dolna część pedów jest zdrewniała, górna zielna maja do 1 m wys. np. szałwia lekarska Salvia officinalis, ruta zwyczajna Ruta graveolens, lawenda wąskolistna Lavandula augustifolia, psianka słodkogórz Solanum dulcamara. Rośliny poduszkowe maja niskie, skupione blisko siebie, rozgałęzione pędy, sa skupione w poduszkę by chronic sie przed wiatrem i zimnem, rosna w tundrze, górach, na pustyniach i półpustyniach, w środku poduszki sa martwe liście gromadzace wodę, którą pobieraja korzenie przybyszowe, sa tu lepnica bezłodygowa Silene acaulis, skalnica tatrzańska Saxifraga wahlenbergii, sklanica seledynowa S. caesia. Hemikryptofity to rosliny naziemnopączkowe, pączki sa przy pow. ziemi, sa tu naparstnica zwyczajna Digitalis grandiflora, dziewanna kutnerowata Verbascum phlomoides, byliny to wieloletnie, wielokrotnie wydające nasiona rosliny, sa tu rojnik górski Sempervivum montanum, pirwiosnek maleńki Primula minima, byliny ti hamefity, kryptofity i hemikryptofity, kryptofity maja pączki odnawiające pod ziemia, błotem i wodą, są tu hydrofity, rosliny wodnopączkowe, helofity, rosliny błotnopączkowe/bagienne i geofity, rosliny ziemnopączkowe.
Zbiorowiska roslinne to jednostki organizacji roslinności, utworzone przez ekolog. zorganizowaną współnotę gatuneków roslin, zbiorowiska bada fitosocjologia (fitocenologia). Podział zbiorowisk ze względu na kryterium florystyczne, odnoszące sie do statystyki roślin, sa w takim zbiorowisku gatunki charakterystyczne, czyli wystepujące w danym zbiorowisku i wyróżniających, które sa tylko w danym zbiorowisku. Sa tu zespoły roslinne, które charakteryzują sie danym składem gatunkowym, socjacje uwzględniające stosunek ilościowy danych gatunków, agregacje roslinne, zbiorowiska, gdzie ze względu na korzytsne warunki rosnie tylko jeden gatunek np. trzcina pospolita Phragmites australis, typy łak, czyli zbiorowisk, gdzie dominuja trawy, sa tu łaki naturalne, gdzie ze względu na warunki rosna tylko trawy, półnaturalne, zależą od czlowieka np. wypasu i wykaszania, sztuczne całkowicie powst. i zależą od pracy ludzi, ze względu na położenie sa łaki niżowe dolinowe, sa w dolinach, niżowe niedolinowe, są na terenach wyzynnych i pagórkowatych i góskie, w górach, ze względu na siedliska są łaki grądowe, zależą od opadów, rosną w suchych siedliskach, zalewne, łegi, sa położone w dolinach rzek, terenach zalewowych, maja zmienne warunki wodne, bagienne, bielawy i pobagienne, murszowiska są w terenach o wysokim poziomie wód stojących, ze względu na fotosocjologię są łaki trzęślicowe Molinion bogate florystycznie, sa na glebach ubogich i zmiennowilgotnych, maja trześlicę modrą Molinia Careulea, ostrożeńcowe Calthion palustris, maja ostrożeń łakowy Cirsium phratensis, sa wilgotne lub mokre, selernicowe Cnidion dubii, w dolinach rzek, zmienna wilgotnośc spowodowana zalewaniem, wyczyńcowe Alopecurion pratensis, łaki zalewowe, solniskowe Glauco-Puccinellietalia, zalewane przez wody morskie, na siedliskach świeżych sa łaki rajgrasowe Arrhenatherion, sa bogate florystycznie, obfite w miekkolistne trawy, rosnie tam dzwonek rozpierzchły Campanula patula, kozibród łąkowy Tragopogon pratensis, złocień właśicwy Leucathemum vulgare, typy lasów czyli zbiorowisk gdzie dominuja drzewa i krzewy, lasy iglaste, bory złożone z drzew szpilkowych, jodła Abies sp., sosna, Pinus sp., świerk Picea sp., Modrzew Larix sp., liściaste, z liściastymi drzewami, lipą Tilia sp., grabiem Carpinus sp., dębem Quercus sp. i mieszane sa drzewa liściaste i iglaste, ze wzgledu na fizjonomie są formacje formacje roslinne, zespoły roslin o podobnych wymaganiach siedliskowych i dominacji danych form zyciowych, w Polsce sa lasy liściaste zrzucające liście, maja ściółkę, czyli warstwe martwej materii org. i organizmy ją rozkładające, dżdżownice, żuki, runo leśnie to warstwa bylin i roslin zielnych np. konwalii Canallaria sp., borówki Vaccinium myrtillus, poziomki Fragaria vesca, skrzypy i mchy, podszyt to krzewy głóg Crataegus sp., leszczyna Corylus avellana, czeremcha Padus sp., jarzębina Sorbus aucuparia, podrost, młode drzewa i drzewostan, czyli stare drzewa, podobne do formacji sa symfuzja, ze względu na dynamikę są serie i stadia, fitocenozy to realne zbiorowiska roslinne, fitocenony sa teoretyczne. Zbiorowiska to murawy kserotermiczne: suche, trawiaste formacje o wysokich temperaturach i dobrym nasłonecznieniu, zmiennowilgotne łaki trzęslicowe, wiosną w czasie roztopów mają duża wilgotnośc, latem sa suche, młaki to wilgotne łaki, gdzie rosliny sa zanurzone w wodzie, bagna to tereny podmokłe, grąd to las z przewagą dębu i grabu, buczyna z przewaga buka. 
Ten wpis czytano 1762 razy.
Odsłon: 31299
Asiunia
Mam licencjat z biologii i mgr z ochrony środowiska specjalność biologia środowiska na UJ, chciałabym podzielić się wiedzą, którą przekazali mi moi wykładowcy.
<< Kwiecień 2014 >>
PnWtŚrCzPtSoNd
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930    
zobacz wszystkie wpisy »